تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٢٣
3 - بازتاب جمعى
چه بسيار اقوامى را پيش از آنان نابود كرديم كه هم مال و ثروتشان از آنها بهتر بود و هم ظاهرشان آراسته‌تر .
2 - تغييرناپذيرى
2 - تغييرناپذيرى
تغيير ضوابط كلى كه اغلب از جهل ، ضعف و محدوديت قدرت اجرايى سرچشمه مىگيرد ، درسنن و قوانين اجتماعى خداوند وجود ندارد . زيرا علم مطلق و قدرت نامتناهى جايى براى جابه جايى و تغيير باقى نمىگذارد .
« فَهَلْ يَنْظُروُنَ الَّا سُنَّتَ الْاوَّليِنَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْديلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّت‌ِاللَّهِ تَحْويلًا » « 1 »
آيا آنها چيزى جز سنت پيشينيان ( و عذابهاى دردناك آنان ) را انتظاردارند ؟ ! هرگز براىسنت خدا تبديلى نخواهى يافت ، و هرگز براى سنت الهى تغييرىنمىيابى .
سنن خداوند علاوه بر تبديل ناپذيرى ، تحول و تغيير هم نمىپذيرند . يعنى نه بطوركلى عوض مىشوند و چيز ديگرى جاى آنها را مىگيرد و نه از نظر كمى و كيفى دگرگون مىگردند و به ضعف و شدت مىگرايند . سپاسگزارى ، افزون شدن نعمت و پاداش خوب را در پى دارد ، كفر و ناسپاسى در مقابل نعمت مجازات و عذاب دنيوى و اخروى دارد . اين يك سنت الهى است كه هرگز براى شكر ، عذاب و دربرابر كفران ، زيادى نعمت درنظر گرفته نمىشود تا تبديل و تحويل صورت پذيرد .
3 - بازتاب جمعى
3 - بازتاب جمعى
بافت جامعه ، تأثير و تأثّر متقابل و مسئوليتهاى دينى ، انسانى و اخلاقى افراد ، بازتاب جمعى و سرنوشت مشترك در پى دارد . اگر جامعه عليه جريانهاى باطل يا ظلم و ستم مبارزه نكردند و همچنان بىتفاوت نشستند و ستم‌پذير گشتند مجازات الهى و واكنش عمل زشت آنها ، گريبان همه را مىگيرد ، چه ظالمان و همفكرانشان ، چه افرادى كه بدون
( 1 ) - فاطر ( 35 ) ، آيهء 43 .