بيست و پنج رساله فارسى (فارسى) — الصفحة ٤٦

تقرير سوم : آن است كه همهء فقرات اشاره به يك دليل باشد ،

آن كه حركت لازم دارد كه در آن متحرك جهت بالقوه و جهت بالفعل بوده باشد ، يا به اعتبار آن كه ممكنات شريك خواهد بود در حقيقت ، و مركب از ما به الاشتراك و ما به الامتياز خواهد بود .

و لامتنع من الازل معناه ، و لما كان للبارئ معنى غير المبروء .

و هرگاه مستكمل به خلق خود باشد و در ذات او تفاوت باشد و كنه او صاحب اجزاء باشد ، هرآينه امتناع خواهد كرد از ازلى بودن معنى او ، و هرآينه براى آفريننده معنى به غير آفريده شده نخواهد بود .

و لو حد له وراء اذا حد له أمام .

و اگر حد كرده شود براى او عقبى و پسى هرآينه حد كرده خواهد شد براى او پيشى ، پس در هر دو جزء در او متوهم خواهد شد و مركب خواهد بود .

و التمس له التمام اذا لزمه النقصان .

و اگر طلب كرده شود براى او تمام شدن ، پس لازم خواهد بود او را ناقص بودن ، و اين اشاره است به آنچه سابقا بيان شد كه نمىتواند بود كه حق تعالى به غير ذات مقدس خود به چيزى كامل شود ، زيرا كه اگر به غير خود كامل شود در حد ذات خود ناقص خواهد بود و به اجماع عقول نقص بر او روا نيست ، و ايضا در كمال به غير خود محتاج خواهد بود ، و هر محتاج ممكن است .

كيف يستحق الازل من لا يمتنع من الحدث .

چگونه مستحق ازلى بودن باشد كسى كه امتناع نكند از حادث بودن يعنى ممكن قديم و ازلى نمىتواند بود ، و محتمل است كه مراد آن باشد كه ازلى محل حوادث نمىتواند بود .