بيست و پنج رساله فارسى (فارسى) — الصفحة ٣٠

تقرير سوم : آن است كه همهء فقرات اشاره به يك دليل باشد ،

معانى كه در مخلوق مىگويند كه قوامش تنگ است يا چشمش كوچك است ، و به اين سبب به ديده در نمىآيد ، بلكه به اين معنا كه مجرد است و مرئى نمىشود ، و عقلها به او احاطه نمىكند .

و معنى دوم نيز محتمل است كه مراد آن باشد كه آفريدن او صنعتهاى لطيف را نه به مزاولت اعضا و جوارح است كه مستلزم جسميت او باشد ، بلكه تعلق ارادهء كامله‌اش همه چيز موجود مىشوند ، و معنى سوم نيز محتمل است اما بعيد است .

موجود لا بعد عدم :

موجود است نه به آن كه بعد از نبودن موجود شده باشد ، بلكه ازلى است و عدم بر او روا نبوده و نيست .

فاعل لا باضطرار :

كننده است هرچه را خواهد نه از روى اضطرار و جبر ، چنانچه بعضى از حكما خدا را فاعل موجب مىدانند و مختار نمىدانند .

و در نهج البلاغه چنين است « لا باضطراب آلة » يعنى كننده است نه به حركت در آوردن آلتى .

مقدر لا بجول فكرة :

تقديركننده است امور را نه به جولان در آوردن فكر ، چنانچه مخلوقين در تدبير امور محتاج‌اند به حركت در آوردن فكر خود و تدبر و تأمل كردن در آنها .

مدبر لا بحركة :

تدبيركننده است اشيا را نه به حركت فكرى يا به حركت بدنى .

مريد لا بهمامة :

اراده‌كننده است بدون تردد و اهتمام و عزمى .