الكشكول (كشكول) (با ترجمه روان و فهرست موضوعى) (فارسى) — الصفحة ٨٥٧

عقل

گويم

هر شب به هواى خاك پايت * ديده بره صباست ما را

گويم

شبهاى هجر را گذرانديم و زنده‌ايم * ما را بسخت‌جانى خود اين گمان نبود

گويم

عاشقم بر لطف و بر قهرش بجد * اى عجب من عاشق اين هر دو ضد

نظامى

بعشوه عاشقى را شاد مىكن * مبارك مرده را آزاد مىكن

*

ز فردا و زدى كس را نشان نيست * كه اين رفت از ميان آن در ميان نيست

يك امروز است ما را نقد ايام * بر آن هم اعتمادى نيست تا شام

عقل

عقل

عقل بر دو گونه است ، عقل غريزى و عقل مستفاد . عقل غريزى در كودك مانند درخت خرما در هسته و سنبله در حبه است . عقل بر دو قسم است ، گاه انسان از آن باخبر نيست و گاه با اراده‌ى خود انسان حاصل مىشود . امام على عليه السلام مىفرمايد : عقل بر دو قسم است ، عقل طبعى و عقل مسموع . و عقل مسموع نفعى ندارد وقتى عقل مطبوع نباشد .

عقل اكتسابى نيز بر دو قسم است ، قسمى با تجارب دنيوى و علوم اكتسابى بدست مىآيد و قسمى از علوم اخروى و معارف الهى است .

راه دو عقل كاملًا با هم متنافى هستند . اميرالمؤمنين على عليه السلام در اين باره سه مثال زده‌اند و فرموده‌اند : داستان دنيا و آخرت مانند دو كفه‌ى ترازوست و هيچ‌كدام بالا نمىروند مگر به نقصان ديگرى . و نيز مانند مشرق و مغرب هستند كه هركس به يكى از آنها نزديك شود از ديگرى دور شده‌است . و نيز مانند دو هوو هستند كه هر كدام خشنود شود ديگرى ناراضى مىگردد . به‌همين خاطر مىبينى گروهى كه در بدست آوردن دنيا زرنگ هستند ولى در امور آخرت سفيه هستند و عده‌اى عكس اين .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايد : اكثر بهشتيان بليه هستند اين به‌خاطر اختلاف راه دنيا و آخرت است . حسن بصرى گفته است : ما گروهى را ديده‌ايم كه اگر شما مىديديد مىگفتيد ديوانه‌اند و اگر آنها شما را مىديدند مىگفتند : از شياطين هستيد . چرا كه آنان به امور دنيا