الكشكول (كشكول) (با ترجمه روان و فهرست موضوعى) (فارسى) — الصفحة ٤٤١
نَسَب عرْضى
اگر تأويل مثل تنزيل نقلى مىبود ، دعا براى ابن‌عباس چه مفهومى داشت ؟
پنجم : در آيه شريفه لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ « 1 » ، استنباط دانشمندان به غير از منقولات ، معتبر شمرده شده‌است . با اين توضيحات بايد نهى از تفسير به رأى به دو وجه ذيل حمل شود .
1 - آدمى نظريه‌اى دارد و طبعاً به سوى همان نظريه متمايل است . حال او قرآن را مطابق نظر خود تفسير كند به طورى كه اگر آن ميل باطنى نبود اين تفسير هم شكل نمىگرفت ، چه از آن رأى قصد صحيحى داشته‌باشد و به نتيجه‌اى درست ختم شود يا نه . مثلًا كسىكه در پى اصلاح دلهاى تيره است مىگويد : مراد از فرعون در آيه اذْهَبْ إِلى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى « 2 » ، قلب قساوت پيشه است . كارى كه برخى واعظان براى ترغيب مستمعين انجام مىدهند و كارى ممنوع است .
2 - به ظاهر الفاظ عربى قرآن اكتفا كند و به روايات و دقت در الفاظ غريب و نيز اختصار و حذف و اضمار و تقديم و تأخير قرآن دقت ننمايد . كسىكه به صرف دانستن عربى به برداشت از قرآن بپردازد ، اشتباهاتش بسيار شود ، و داخل كسانى خواهد شد كه قرآن را تفسير به رأى مىكنند . مثلًا در آيه . . . وَ آتَيْنا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِها . . . « 3 » ، كسى كه فقط به عربى آشنا است در مىيابد كه شتر بينا بوده‌است نه كور . در حالى كه مراد نشانه بينا كننده براى قوم ثمود بوده‌است ، كه مانع ستمگرى آنان مىشده‌است .
اثر اكرام
اثر اكرام
يكى از خلفا گويد : من از فلانى با اينكه خطايى نكرده متنفر هستم . يكى از حاضران گفت :
به او اكرام كن تا او را دوست داشته‌باشى . خليفه پسنديد و به او اكرام كرد ، چيزى نگذشته بود كه از جمله خواص خليفه گشت .
نَسَب عرْضى
نَسَب عرْضى
كسى از جنيد نسبش پرسيد ، گفت : من خواهر زاده‌ى فلانى هستم ، عربى شنيد و گفت :
همه از نسب طولى مىگويند و اين از نسب عرضى .
( 1 ) - نساء ، 83 . ( 2 ) - طه ، 24 . ( 3 ) - اسراء ، 59 .