بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٧٠

اشاره به اينكه هيچ چيز از اضافهء مطلق خالى نباشد

اشاره به اينكه هيچ چيز از اضافهء مطلق خالى نباشد

اشاره به اينكه هيچ چيز از اضافهء مطلق خالى نباشد

و ديگرى : آنكه در جملهء وجودات سارى بود ، به اين معنى كه وجودى نباشد كه از هردو طرف او خالى باشد ، بلكه يا به هردو طرف او متصف باشد ، يا به يكى از آن دو طرف هم چون اضافه عليّت و معلوليّت و جاعليّت و مجعوليت ؛ زيرا كه وجود اگر واجب الوجود بالذات بود ، جاعل بالذات باشد ، و اگر ممكن الوجود مجعول بالذات ، و اگر مبدأ وجود بود ، علت باشد ، به معنى اعم از جاعل « 1 » بالذات و مفيض بالذات ، و اگر منتهاى وجود بود ، معلول باشد به معنى اعم از مجعول بالذات و مفاض بالذات ، و اگر متوسط بود ، به وجهى علت باشد ، و به وجهى معلول ، پس هيچ وجود از اين اضافه خالى نباشد ، و اين اضافه در مرتبهء ذات او بود ؛ زيرا كه عليّت و هم معلوليّت از عوارض حقايق وجوديه باشد ، و برهان قويم الاركان چنانچه اگر خدا خواهد ذكر يابد ، قائم بود بر اينكه عوارض حقايق وجوديه به حسب ذات و حقيقت عين آن حقايق‌اند ، و به حسب عنوان و مفهوم غير آن حقايق ، پس عروض عليّت در علت بالذات ، و معلوليّت در معلول بالذات ، همچون عروض مفهوم وجود به وجودات ، و مفهوم تشخص به تشخصات و مفهوم وحدت به وحدات عروض حقيقى ، و قيام واقعى نبود ، و اگر اضافه جز عليّت بالذات و غير جاعليت بالذات ( 75 ) در واجب الوجود اعتبار شود ، به نهجى كه قائم به ذات او باشد به قيام فيه ، با عينيت صفات منافى بود .

( 1 ) - ج و چا جاعل و مفيض بالذات