بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٤٨

اشاره به اينكه فعل اطلاقى واجب الوجود و قيوميت مطلقهء او كه گاهى از او به امر تكوينى تعبير كنند از آنجا كه فعل او است واحد باشد اگرچه به اعتبار تعلق به اشياء متعدد بود

وجود و وحدت باشد ، علمش به نفس ذاتش كه عين ذات او بود ، به عينه علم او باشد به كل وجودات كه مجعولات بالذات او باشند ، بلكه به جميع ماهيات ممكنه كه مجعولات بالعرض و موجودات بالتبع باشند . زيرا كه علم حق اول - جل جلاله - به ذات مقدسش عين ذات او بود ، و ذات او صرف وجود . پس علم او نيز صرف علم باشد . پس اگر فردى از افراد ، و درجه‌اى از درجات علم را فاقد بود ، لازم آيد كه صرف علم نباشد ، و از آنجا كه حقيقت مقدسش صرف ( 53 ) وجود بود ، و به ذات مبدأ و مقتضى به اراده كه عين ذات او باشد . پس ارادهء او صرف اراده بود ، و اقتضاى او نيز صرف اقتضا پس ارادهء او به كل مرادات ، و اقتضاى او به جميع مقتضيات متعلق باشد ، پس جميع وجودات و موجودات به ارادهء بسيطهء ذاتيه و اقتضاى بسيط ذاتى او موجود شوند ، و چون چنين باشد ، بايد فعل او واحد باشد ، و جميع وجودات و موجودات به فعل واحد ، و ايجاد فارد او موجود شوند ، و الّا لازم آيد كه اقتضاى ذاتى او كه بالذات مبدأ فعل او بود ، صرف اقتضا و صرف وحدت نباشد ، زيرا كه

اشاره به اينكه فعل اطلاقى واجب الوجود و قيوميت مطلقهء او كه گاهى از او به امر تكوينى تعبير كنند از آنجا كه فعل او است واحد باشد اگرچه به اعتبار تعلق به اشياء متعدد بود

اشاره به اينكه فعل اطلاقى واجب الوجود و قيوميت مطلقهء او كه گاهى از او به امر تكوينى تعبير كنند از آنجا كه فعل او است واحد باشد اگرچه به اعتبار تعلق به اشياء متعدد بود

كثرت مقتضى ، به آن جهت كه مقتضى بود ، ملازم كثرت مقتضى به ما هو مقتضى و اقتضا باشد ؛ زيرا كه ياد كرديم كه مجعول بالذات تا در مرتبهء اقتضاى خاص جاعل بالذات به هويت خاصهء خود متعيّن نشود ، از او صادر نشود . پس چون مجعول بالذات متكثر باشد ، اقتضا نيز در جاعل بالذات برحسب تكثر مجعول بالذات متكثر شود پس فعل واجب الوجود در مقام