بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٤٢٢

حق به علم به ذات خود عالم باشد به تمام ممكنات لكن به علم اجمالى عالم باشد به جميع مجعولات در رتبهء وجودات

تفريع الهى :

تفريع الهى :

حق به علم به ذات خود عالم باشد به تمام ممكنات لكن به علم اجمالى عالم باشد به جميع مجعولات در رتبهء وجودات

حق به علم به ذات خود عالم باشد به تمام ممكنات لكن به علم اجمالى عالم باشد به جميع مجعولات در رتبهء وجودات

از اينجا ظاهر و منكشف مىگردد كه چنان كه واجب لوجود - جل جلاله - عالم بود به ذات خود به نفس ذات خود - ، نه صورت زايده بر ذات خود ، و به همان علم كه به ذات مقدس خود دارد ، عالم بود به جميع وجودات ممكنات به علم حضورى اجمالى ، در عين كشف تفصيلى ، به نهجى كه مرتبهء تقرر معلوم به عينها مرتبهء تقرر علم باشد ، و فرقى نباشد مگر به اعتبار مفهوم و عنوان ، و هم به همان علم عالم باشد به جميع ماهيات اشياء به علم اجمالى در عين كشف تفصيلى معلوم ، لكن تقرّر معلوم در مرتبهء متأخره از مرتبهء تقرّر علم بود ، - عالم باشد نيز به جميع مجعولات خود - كه عبارتند از وجودات خاصّه اشياء و ماهيّاتى كه به آن وجودات موجودند ، به نحوى كه آن وجودات حقايق باشند ، نه رقايق ، و آن ماهيّات موجود باشند به وجودات خاصّه خود كه به آن وجودات متميّز شوند از غير خود ، به تميّزى وجودى ، و به وجودات خارجيهء خود كه آثار مطلوبهء آن ماهيّات بر آن وجودات مترتب شود - لكن نه در مرتبهء ذات مقدس خود زيرا كه وجودات ( 493 ) و ماهيات ممكنات در ذات مقدس او راهى نباشد . بلكه در مرتبه ذوات مجعولات بالذات خود به نهجى كه هويّت عينيه هريك از آن مجعولات بالذات به عينها صورت علميّهء آنها باشد . به عبارت ديگر به حضور ذاتى آن وجودات كه به عينه ربط ذاتى آن وجودات بود به مبدأ اعلى ، و بوجهى اشراق مبدأ اعلى بود بر آن وجودات ، در