بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٢٤

اشاره به آنكه اجماع مليين بر حدوث ما سوى الذات الاحديه قائم نيست بلكه بر ما سوى الله قائم است

وجود به عدم واقعى كه مجامع با وجود نباشد - چنان كه در صحيفهء الهيّه وارد باشد :

وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا « 1 » . زيرا كه در ذات او و كمالات ذات او ، و آنچه ذات و صفات كماليّهء او به وجه اطلاق اقتضا كنند تبدل و تغير و حدوث معقول نبود و هم وارد باشد وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا « 2 » . زيرا كه قيوميّت و انشاء و ابداع او نه در او حادث شود ، و نه در او زايل ، و هم وارد باشد ( 28 ) : لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ « 3 » . زيرا كه دين قيّم حفظ واجب الوجود جل و علا بود ، در مقام اعتقاد به او ، از جهات نقص و امكان ، و تبدل خلق و ايجاد ، به آن جهت كه خلق و ايجاد او باشد ، و به او منسوب ، ملازم بود با نقص و امكان او .

قال فى الصافى : فى سورة ق عنده تفسيره قوله سبحانه : بل هم فى لبس من خلق جديد اى هم لا ينكرون قدرتنا « 4 » على الخلق الاول بل هم فى خلط و شبهة فى خلق مستانف لما فيه من مخالفة العادة ، و التنكير للتعظيم و الاشعار بانه على وجه غير متعارف و لا معتاد .

فى التوحيد ، عن الباقر عليه السلام : انه سئل عن هذه الاية . فقال : تأويل ذالك أن اللّه تعالى اذا فنى هذا الخلق و هذا العالم ، و سكن اهل الجنة الجنة ، و اهل النار النار ، جدّد اللّه عالما غير هذا العالم ، و جدّد خلقا من غير فحولة و لا أناث يعبدونه و يوحّدونه ، و خلق أرضا غير هذه الارض تحملهم ، و سماء اغير هذه السّماء تظلّهم ، لعلّك ترى ان اللّه إنّما خلق هذا العالم الواحد و ترى أنّ الله لم يخلق بشرا غيركم . بلى و اللّه لقد خلق الف الف عالم ، و الف الف ادم و انت فى آخر تلك العوالم و اولئك الآدميّين « 5 » . و فى الخصال و

( 1 ) - 48 : 23 ( 2 ) - 35 : 42 ( 3 ) - 30 : 30 ( 4 ) - در صافى بجاى على « عن » ( 5 ) - الصافى 2 / 598