بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٢٣

اشاره به آنكه اجماع مليين بر حدوث ما سوى الذات الاحديه قائم نيست بلكه بر ما سوى الله قائم است

الوجود تبارك و تعالى باز بوده و هست و خواهد بود ، و او فياض على الاطلاق باشد ، و محدود نيست فياضيّت او به مقامى از مقامات و درجه‌اى از درجات و زمانى از ازمنه و مكانى از امكنه ، اگرچه مخلوق حادث و زايل و داثر و متجدد باشند « 1 » ، كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ . « 2 »

اشاره به آنكه اجماع مليين بر حدوث ما سوى الذات الاحديه قائم نيست بلكه بر ما سوى الله قائم است

اشاره به آنكه اجماع مليين بر حدوث ما سوى الذات الاحديه قائم نيست بلكه بر ما سوى الله قائم است

و بالجمله اجماع شرايع حقه قائم بود بر حدوث عالم به معنى ما سوى اللّه . پس آنچه در مفهوم اللّه مأخوذ باشد از مفهوم عالم خارج خواهد بود ، و مفهوم اللّه ذات مستجمعهء جميع صفات ( 27 ) و كمالات باشد . پس مفاهيم اسماء واجب الوجود ، و صور علميّهء سابقه بر ايجاد و صفات فعليهء سابقه بر موجودات و مخلوقات از مفهوم عالم به معنى ما سوى اللّه خارج باشند . چه اگر صور علميّهء علم ازلى حادث زمانى باشد ، لازم آيد كه واجب الوجود در زمانى به صفت جهل متصف بود ، و اگر عنوانات اسماء ذاتيه حادث باشند ، لازم آيد كه در زمانى مصداق آن عنوانات نباشد ، و آن عنوانات از او مسلوب بود ، و سلب عنوان ملازم سلب مبدأ او باشد . پس اگر مصداق حى نباشد ، حيات در او نباشد و همچنين . پس عالم - كه حدوث زمانى او ثابت بود به حسب عقل و نقل - به معنى ما سوى الذات نباشد ، بلكه به معنى ما سوى اللّه بود ، و صفات و اسماء واجب الوجود ، ذاتيه باشند يا فعليّه ، از مفهوم عالم خارج باشند ، و حادث نباشند به حدوث زمانى - كه عبارت بود از مسبوقيت

( 1 ) - ب « باشد » و از نظر دستورى بهتر است . ( 2 ) - الرحمن : 27