بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ١٥
بيان آنكه در شامخات روحيه و مجردات عقليه و خارجيه حالت منتظر مىباشد .
بيان آنكه واجب الوجود جل جلاله را حالت منتظره نبود بلكه هر صفت كه او را به امكان عام ممكن باشد به نهج وجوب ، بىشايبهء امكان از براى او ثابت بود
بيان آنكه واجب الوجود جل جلاله را حالت منتظره نبود بلكه هر صفت كه او را به امكان عام ممكن باشد به نهج وجوب ، بىشايبهء امكان از براى او ثابت بود
اينست مقصود اساطين حكمت و سلاطين معرفت ، از اين كلمهء جامعه كه به وراثت به اخلاف صالحين خود سپردهاند ، و از لوازم اين كلمهء جامعه ، بلكه از اجزاى مفهوم او ، اين بود كه در واجب الوجود بالذات و للذات جهتى از جهات قوه و استعداد ، و حيثيّتى از حيثيات توجه به صفتى از صفات ، و انتظار كمالى از كمالات ، و حالتى از حالات ( 18 ) متصور نباشد ، بلكه جميع كمالات و صفات كه ممكن باشند او را به امكان عام و منافى نباشد با وجوب وجود بالذات و للذات در او حاصلند ، و از براى او ثابت به نهج فعليت بىشائبهء قوه ، به نحو تحصّل بىعارضهء ابهام ، بطور ازليّت بىسبق عدم ، به طريق ابديت بىسانحهء تجدد و زوال و توارد احوال ، نه آنكه مقصود حكماى متألهين از اين كلمهء جامعه همين قدر باشد كه در واجب الوجود - جل جلاله - حالت منتظره و قوه و استعداد نباشد ، چنان كه جمعى
بيان آنكه در شامخات روحيه و مجردات عقليه و خارجيه حالت منتظر مىباشد .
بيان آنكه در شامخات روحيه و مجردات عقليه و خارجيه حالت منتظر مىباشد .
از متأخرين ناظرين در كلمات سابقين گمان كردهاند ؛ زيرا كه در عاليات شامخات چنان كه امام موحدين - عليه سلام الله و سلام ملائكته المقربين - در وصفشان فرموده است : « صور خالية عن المواد عاريه عن القوة و الاستعداد » « 1 » . و هم حكماء الهيين گفتهاند : النفس و ما فوقها انيّات صرفه و وجودات محضه . يعنى در نفس و آنچه برتر از نفس باشد ، ماهيت مقابل وجود نباشد .
پس در آنها قوهء عقليه كه در ماهيات بود ، نباشد ، چه جاى قوهء خارجيه كه مواد را باشد ، اين معنى نيز ثابت بود ، و الّا لازم آيد
( 1 ) - شرح درر و غرر آمدى 4 / 218 . به جاى خاليه ، عاريه آمده است و به جاى عاريه خاليه .