بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٢٤١

اشاره به اينكه دو شىء مشخص نه در جعل متحد شوند نه در وجود

جل جلاله - اولا و بالذات او فايض و مجعول بود و هيولى ثانيا و بالعرض فايض و مجعول شود ، و تماميت و كمال ايجاب فاعل ما منه - يعنى مفيض و مفيد وجود - نسبت به مجعول بالعرض به استتباع فاعل ما به و مجعول بالذات بود مجعول بالعرض را و هر دو شيئى كه مجعول باشند به جعل واحد و موجود باشند به وجود واحد ، ناچار يكى از آن دو در جعل و وجود تابع ديگرى باشد ، و جعل واحد بسيط اول به متبوع مرور كند ، و پس از او به تابع ، زيرا كه دو متأصّل يعنى دو شىء كه هريك به نفس ذات با قطع نظر از غيرقابل جعل و وجود باشد در جعل و وجود باهم

اشاره به اينكه دو شىء مشخص نه در جعل متحد شوند نه در وجود

اشاره به اينكه دو شىء مشخص نه در جعل متحد شوند نه در وجود

متحد نشوند ، زيرا كه ذات هريك كافى بود در قبول جعل و وجود از مبدأ فياض ، پس ناچار يكى از دو شيئى كه به جعل واحد مجعول باشند ، و به وجود واحد موجود ، به ذات قابل جعل و وجود باشد و ديگرى به عرض ، تا به جعل واحد بسيط مجعول توانند شد ، و آنكه به ذات مجعول شود فاعل ما به باشد نسبت به ديگرى ( 275 ) زيرا كه ديگرى به او قبول جعل كند بالفعل و شريك علّت بود نسبت به ديگرى در مطلق استتباع و كالعلة المفيده بود نسبت به او ، همچون وجود كه موجود بالذات باشد ، و مجعول بالذات و ماهيت در جعل و وجود تابع او باشد ، و همچون صورت كه موجود بالذات و مجعول بالذات بود نسبت به هيولى ، و همچون فصل نسبت به جنس به ما هو جنس كه طبيعتى مبهمه بود ، يعنى مأخوذ باشد با عدم اعتبار هيچيك از تحصّلين ، يعنى تحصّل به شرط شىء بودن و تحصّل به شرط لا بودن ، و