بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٢٣٨

اشاره به برهانى بر اتحاد هيولى با صورت

اشاره به ايرادى از نگارندهء حروف بر هر دو جواب از مناقشهء مذكوره

اشاره به ايرادى از نگارندهء حروف بر هر دو جواب از مناقشهء مذكوره

باقى نماند و جسم به تمام ( 271 ) اجزاء زايل شود ، و اين مطلب هم مؤدّاى براهين قاطعه بلكه ضرورت ، و هم خلاف اتفاق اين دانايان - قدست اسرارهم - باشد ، زيرا كه متفقند بر اينكه هيولى در حال فصل و وصل و تبدل صور باقى باشد ، پس صواب چنين باشد كه گوئيم كه وحدت هيولى به عينها وحدت جنس باشد به حسب وجود ، به اين معنى كه هيولاى اولى نفس طبيعت جنس عالى بود كه به وجود فصل مقسّم خود - كه طبيعت امتداد جوهرى باشد - موجود بود ، پس هيولى را تحصلى در خارج - جز تحصلى كه به تبع تحصّل امتداد جوهرى او را بود - نباشد ، اگرچه آن تحصل ، تحصل امرى بالقوه بود ، چنان كه محصّلين فرموده‌اند ، زيرا كه حقيقت هيولى قوهء صرفه و صرف قوه باشد ، زيرا كه اگر در او فعليّتى باشد از قبول فعليتى ديگر ابا كند ، چنان كه فرموده‌اند : كلّ فعلية بما هى فعليه فهى تأبى عن فعلية اخرى . لكن نه آن قوه كه اضافه بود يا صفت ذات اضافه ، بلكه آن قوه كه از مقولهء جوهر باشد و قوهء صرفه در قبال جميع درجات فعليت افتد . پس اگر هيولى را وجودى بود جدا از وجود صورت لازم آيد كه قوهء محضه نباشد ، پس هيولى به نفس فعليت وجود

اشاره به برهانى بر اتحاد هيولى با صورت

اشاره به برهانى بر اتحاد هيولى با صورت

صورت موجود باشد ، و فرق ميان او و جنس به ذات نباشد ، بلكه به اعتبار خارج و ذهن بود . چنان كه قدوهء اصحاب تحقيق سيد المدققين مير صدر شيرازى - قدس سره - تحقيق كند و صدر ( 272 ) اعاظم متألهين را نيز تحقيق همين باشد . از اينجا ظاهر و منكشف مىگردد كه به تبدل صور بر هيولى به تجدّدات