بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٢٣٧

بيان ايرادى از نگارنده حروف بر وجه دوم از جواب اول از مناشقهء مذكوره

طبايع متكرّره بود و هر طبيعت متكرّره اعتبارى باشد ، پس وحدت آن مركّبات من حيث المجموع همچون وجود آنها اعتبارى بود ، پس مجموع علت مفارقه و طبيعت صورت اعتبارى محض باشد و شخص هيولى را در مقام خود به حسب واقع در نزد اين دانايان وحدتى بالذات و بالاصالة ( 270 ) بود ، در وجه اول از جواب اول لازم آيد كه علت واحدى به عدد به وحدتى حقيقيه ، واحدى باشد

بيان ايرادى از نگارندهء حروف بر وجه اول از جواب اول از مناقشهء مذكوره

بيان ايرادى از نگارندهء حروف بر وجه اول از جواب اول از مناقشهء مذكوره

كه وحدت او به مجرد اعتبار معتبر بود ، و اين مطلب در فساد افحش باشد از آنكه واحدى به عموم علت واحدى به عدد بود ، زيرا كه وحدت نوعيه و جنسيه بلكه وحدت هر مفهومى عام ، وحدتى واقعيّه بود نه اعتباريه ؛ و از آنجا كه صورت مطلقه را وجودى باشد غير وجود علت مفارقه و هم غير وجود هيولى ، در

بيان ايرادى از نگارنده حروف بر وجه دوم از جواب اول از مناشقهء مذكوره

بيان ايرادى از نگارنده حروف بر وجه دوم از جواب اول از مناشقهء مذكوره

وجه دوم از جواب اول لازم باشد كه صورت مطلقه را اقتضائى خاص در مرتبه و مقام خود نسبت به هيولى ثابت بود و فاعل قريب او باشد ، و علّت مفارقه فاعل موجب بعيد بود نه آن‌كه موجب مفارق باشد ، و صورت متمّم و از شرايط ايجاب او بود ، و اگر منظور از متمّم علت متوسطه باشد علت مفارقه نيز متمم ايجاب ساير علل بود كه به وجود در نظام علل از او اعلى باشند . پس در اين جواب ، شبهه به حال خود باقى بود ، يعنى واحدى به عموم علت واحدى به عدد باشد ، و از آنجا كه طبيعت مطلقه به انعدام فردى از او منعدم شود به زوال شخصى از صورت طبيعت صورت منعدم شود ؛ در هردو وجه از جواب اول و جواب دوم لازم آيد كه در تبدل صور بر هيولى هيولى منعدم گردد ، زيرا كه به زوال علت معلول زايل شود . پس در حال تبدّل چيزى از اجزاء جسم