بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٢١٨

اشاره به اينكه مصحح صدق مفهوم موجود بر ماهيات قيام انتزاعى وجود بر ماهيات نباشد

بر قائم و صفت در ظرف قيام و اتصاف به حكم عقل بالضرورة . و چون ثابت شد كه مفهوم وجود را حقيقتى و فردى بود در واقع ، و منحصر نباشد فرد او به فرد اعتبارى انتزاعى ، بلكه اعتبار و انتزاع فرد اعتبارى پس از تحقق فرد واقعى بود ، در ماهيات موجوده ، مصحح صدق مفهوم موجود بر ماهيات قيام انتزاعى

اشاره به اينكه مصحح صدق مفهوم موجود بر ماهيات قيام انتزاعى وجود بر ماهيات نباشد

اشاره به اينكه مصحح صدق مفهوم موجود بر ماهيات قيام انتزاعى وجود بر ماهيات نباشد

نباشد ، زيرا كه صدق مفهوم موجود بر مفهوم وجود ، و فرد انتزاعى او نيز محتاج بود به مصححى ، و از آنجا كه نه مفهوم وجود و نه فرد واقعى در مرتبه هيچ ماهيت به نحو جزويت نبود و نه تمام ذات ماهيتى باشد مصحح صدق مفهوم موجود بر ماهيات تحقق مبدأ مفهوم موجود در ذوات ماهيات به نحو جزويت و يا عينيت او با تمام ذات هر ماهيت نباشد ، و چون اين شقوق باطل باشد پس مصحح صدق مفهوم موجود بر ماهيات اتحاد مبدأ او باشد با آنها . و از اين بيان ظاهر شود كه مصحح صدق مفهوم موجود بر حقيقت وجود عينيت مبدأ او باشد با تمام آن حقيقت ، زيرا كه حقيقت وجود را جزوى نباشد ، نه عقلى و نه خارجى ، و بر نفس خود نيز قائم نشود اول به برهان باطل بود ، و دوم به ضرورت .

پس ثابت گرديد كه وجود را حقيقتى واحده بود ، و آن حقيقت سارى باشد در همهء موجودات خواه از سنخ وجود باشند ، يا از سنخ ماهيت ، و صدق مفهوم ( 247 ) موجود بر آن حقيقت بالذات بود ، و بر غير آن حقيقت بالعرض ، و يا حقيقت وجود را كثرتى نيز محقق باشد ، و در هر ماهيتى موجوده فردى از او به آن ماهيت متحد باشد ، و يا آنكه يك فرد وجود در همهء ماهيات سارى