بدايع الحكم (فارسى) — الصفحة ٨٧

اشاره به برهان امتناع علم به كنه ذات واجب الوجود به علم حصولى ارتسامى

اشاره به برهان امتناع علم به كنه ذات واجب الوجود به علم حصولى ارتسامى

اشاره به برهان امتناع علم به كنه ذات واجب الوجود به علم حصولى ارتسامى

اما امتناع اكتناه او به علم حصولى ارتسامى ، پس گوئيم :

در بيانات گذشته ذكر يافت كه هيچ حقيقتى از حقايق عينيه وجوديّه به علم حصولى ارتسامى ، و وجود ظلى ذهنى در مدركى از مدارك حاصل نشود ، زيرا كه خارجيت و عينيت در مرتبهء ذوات آن حقايق ثابت بود ( 93 ) چنان كه ذهنيت و ظليّت در وجودات ذهنيه در مرتبهء ذوات آن وجودات حاصل باشد ، پس نه ممكن بود كه وجود ذهنى به آن جهت كه وجود ذهنى باشد به خارج آيد ، و نه ممكن باشد كه وجود خارجى از آن رو كه وجود خارجى بود به ذهن رود ، و الّا انقلاب حقيقت لازم آيد ، اگر ذهنيت به خارجيت ، و خارجيت به ذهنيت منقلب شود . و يا آنكه حقيقت شىء واحد عبارت از دو امر متنافى بود ، اگر با ذهنيت خارجى و با خارجيت ذهنى گردد ، بلكه انقلاب حقيقتى به تمام ذات به حقيقتى ديگر متصور و معقول نبود تا گوئيم كه محال باشد يا ممكن ، زيرا كه در اين صورت امرى كه در هر دو صورت يعنى پيش از انقلاب و پس از انقلاب باقى باشد ، متصور نباشد ، پس آن وجود كه خارجى بود ، بلكه نفس خارج به تمام ذات زايل شود ، و وجودى ديگر كه به تمام ذات ذهنى بود بلكه عين ذهن حاصل گردد ، و از آنجا كه صرف حقيقت وجود ، وجود خارجى بود ، بلكه در صرافت خارجيت و عينيت ، محال بود كه در مدركى از مدارك به وجود علمى ارتسامى حاصل شود .