انوار جليه در كشف اسرار حقيقت علويه (فارسى) — الصفحة ٥٨
در بيان فروع مطالب
بر همهء ذاتيات است ، پس « ما هو » قائم مىشود در مقام او ، و مذكور شد كه اصول و امهات ، قائم‌مقام ندارند .
و بعضى از امهات مطالب شمرده‌اند ، به جهت اينكه گاهى به « ما هو » سؤال از تمام حقيقت مشتركه است ، و جوابش در اين صورت چنين است : پس مطلب ديگر لازم است كه به او سؤال از مميزات ذاتيه واقع شود .
بلى اگر به « ما هو » سؤال از حدود حقيقت مختصه شود ، جواب « ما هو » در صورت اول مشتمل مىشود بر همهء ذاتيات تفصيلا ، و در صورت ثانيه اجمالا .
تتميم و تكميل
تتميم و تكميل
در بيان فروع مطالب
در بيان فروع مطالب
بدان كه ، از جملهء مطالب « كم الشىء » است و به او سؤال كرده مىشود از مقدار شىء و از جملهء مطالب « اين الشىء » است و به او سؤال كرده مىشود از مكان شىء .
و « متى الشىء » است و به او سؤال كرده مىشود از زمان شىء .
و « من الشىء » است و به او ، سؤال كرده مىشود از عوارض مشخصهء شىء .
و اين مذكورات از فروع مطالب‌اند نه از امهات و اصول ، به جهت اينكه هل مركبه ، قائم مىشود در مقام آنها ، در صورتى كه ماهيات اين مطالب معلوم ، و انتساب آنها به موضوعات مجهول باشد ، گفته مىشود در مقام « كم الشىء » : هل مقداره كذا ؟ و در « كيف هو » هل هو على حال كذا ؟ و در مقام « اين هو » هل زيد فى الدار ؟
و هكذا در باقيمانده‌ها .
و اما هرگاه ماهيات آنها معلوم نباشد ، پس هل مركبه ، قائم نمىشود در مقام آنها ، مثلا كسى كه « دار » را نشناسد نمىتواند بگويد : « هل زيد فى الدار » .
بلكه مىگويد : « اين هو ؟ » .
و كسى كه « سواد » را نشناسد نمىتواند بگويد : « هل زيد اسود » ، بلكه مىگويد : « كيف هو ؟ » .
چنين بيان فرموده است محقق سابق الذكر در شرح اشارات ، متفطن باش .