انوار جليه در كشف اسرار حقيقت علويه (فارسى) — الصفحة ٣٦٤

بيان آنكه معناى « كشف سبحات جلال » انكشاف انوار جلال است

بدان‌كه انوار جلال ( كه تعبير از آنها در لسان شريعت حقّه به عبارات مختلفه و اسامى متشتته است و گاهى به « عقل » است و گاهى به « أمر » و گاهى به « نور » است و گاهى به « قلم » و گاهى به « مفاتيح » و گاهى به « خزاين » و گاهى به « يد مبسوطه » است و گاهى به « رحمت واسعه » و گاهى به « وجه » است و گاهى به « مشيت ثانيه » ،

عباراتنا شتّا و حسنك واحد * و كل الى ذاك الجمال تشير

اينها همه به حسب سير بداياتى نزولى است ، و به حسب سير نهاياتى صعودى نيز عبارات مختلفه و عنوانات متشتّته دارند . در شارقات سابقه همه را با شواهدى از آيات و اخبار به استيفاى تمام بيان نموده‌ام ) بالكليه از علايق ماديه و لواحق نفسانيه مجردند ، بلكه انوار محضه و فعليات صرفه‌اند ، يعنى همه كمالاتى كه به امكان عام از براى ايشان ممكن است بالفعل دارند ، به وجهى واحدند و به وجهى كثير ، ولى جنبهء كثرت ايشان در جنبهء وحدت ايشان مستهلك و مستغرق است ، و از براى اشاره به اين دو جهت در صحيفهء الهيه وارد است : « ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ » « 1 » ، « وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ » « 2 » .

آيا نمىبينى كه چگونه ضميرى كه به قلم راجع است ضمير جمع مذكر عاقل آورده ؟

با اينكه قلم مفرد است ، افراد اشاره به جهت وحدت ، و جمع اشاره به جهت كثرت است و صيغهء جمع مذكر عاقل اشاره است به اينكه صاحبان علمند .

و نمىبينى كه چگونه تعبير از آن عالم به صيغهء « امر » فرموده نه به صيغهء « اوامر » ؟ و با وجود اينكه كلمهء امر مفرد مذكر است صفت آن را كه عبارت از واحده باشد مؤنث آورده است .

افراد كلمهء امر ، و وصف آن به وحدت ، اشاره به جهت وحدت ، و تأنيث نعت اشاره به جهت كثرت است . پس در عين تصريح و اشاره به وحدت آن عالم اشاره به كثرت نيز فرموده است .

و لهذا مقام ايشان ، امر مطلق و فعل مطلق و صنع مطلق و رحمت واسعه

( 1 ) . سورهء قلم ( 68 ) ، آيهء 1 . ( 2 ) . سورهء قمر ( 54 ) ، آيهء 50 .