انوار جليه در كشف اسرار حقيقت علويه (فارسى) — الصفحة ٢٤٩
در بيان آنكه موت اخترامى كه اضطرارى است به وجهى اختيارى است
فطرت أولى ، اتحاد نوعى دارند ، و از بيانات سابقه انكشاف آمد كه آن نفوس به حسب فطرت ثانيه يعنى بعد از مرور از مرتبه عقل بالملكه ، طبايع مختلفه و انواع متباينهاند .
قيد مرور از مرتبه عقل بالملكه به جهت آن است كه نفوس انسانى غالبا ، تا آن مرتبه به سلوك فطرى طبيعى در صراط مستقيم انسانى سلوك مىنمايند ، پس هر دو مذهب به وجهى حق و به وجهى باطلند .
يعنى اگر بگويند : هر دو به حسب فطرت متحد يا مختلفند ، كذب محض و بطلان صرف است « الحمد للّه ملهم انوار الحكم و المعارف » .
بيان و تبيان
بيان و تبيان
در بيان آنكه موت اخترامى كه اضطرارى است به وجهى اختيارى است
در بيان آنكه موت اخترامى كه اضطرارى است به وجهى اختيارى است
بدانكه قسم دوم از موت اضطرارى ، موت اخترامى است ، و آن را اجل معلّقى نيز گويند ، و آن عبارت است از ارتفاع تعلق نفس به بدن و انقطاع تدبير و تصرف آن در بدن و قوا و آلات آن به سبب سوء مزاج طبيعى و فساد نظام روح بخارى و انكسار رؤساى اعضاى بدنى به جهت هيجان امراض بدنيّه و اعراض نفسانيه ورود آلام و قواطع خارجيه به حيثيتى كه از صلاحيت آليت بيرون رود و از قابليت اصلاح و تدبير قاصر آيد ، و جنود نفسانيه و قواى طبيعيه به جهت فقدان مادهء قابله از شغل و عمل خويش باز مانند .
پس در اين صورت ، روح نفسانى كه فرمانفرماى مملكت بدن و مدّبر جنود و قواى آن است ، بعد از مشاهدهء اين احوال و بعد از تنبّه به موطن اصلى و منزل قديمى و تذكر عهود سابقه و حقوق قديمه ، - و نعم ما قيل : فيل را ياد آمد از هندوستان - به امداد علوى و جذبهء الهى و سوق جبلّى ، ريشهء تعلق را از جويبار بدن حسى طبيعى مىكند و بنشأتى از برازخ سفليه كه مناسب استعداد و ملكات مكتسبه او و لايق افعال و اعمال او باشد - مرضيه باشد آن ملكات يا خسيسه ،