انوار جليه در كشف اسرار حقيقت علويه (فارسى) — الصفحة ١٧٤
در بيان آنكه انبياء بر چهار قسم‌اند
به حسب معنا .
و تصريح كرده است به اين معنى ، شيخ فاضل سعد الدّين حموى در كتابى كه به لغت فرس نوشته است :
« و بايد چنين باشد كه استعدادات از زمان آدم ، تا آخر الزمان در ترقى مىباشند .
پس بايد امّت پيغمبر ما بهتر باشند از ساير امم ، چنان كه در كلام مجيد وارد است : « كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ » « 1 » ، يعنى : « مىباشيد شما بهترين امّت‌ها »
و نيز فرموده است : « لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً » « 2 » .
يعنى : « تا باشيد شما گواه بر مردم ، و پيغمبر گواه باشد بر شما » .
و از اين جهت است كه قيامت به ايشان بر پا مىشود و دايرهء وجود به ايشان به تماميّت مىرسد .
پس لا محالة بايد در ميانهء ايشان كسانى باشند كه مرتبهء پيغمبران باشد .
و از پيغمبر ( صلى اللّه عليه و آله ) مروى است كه از براى خدا بنده‌هايى مىباشد كه پيغمبر نيستند .
و معناى كلام پيغمبر كه فرمودند : « لا نبىّ بعدى » اين است كه نبوت تشريعى ، و وحى خاص ، بعد از من نخواهد شد نه اصل نبوت .
از اينجا ظاهر مىشود كه ، الهام مشترك است در ميانهء انبياء و رسل ، و اولياء كه در زبان حديث موسومند به محدثين به صيغهء اسم مفعول از باب تفعيل .
و فرق در ميانهء ايشان از مشاهدهء ملك است در خواب يا در بيدارى ، و عدم مشاهدهء او .
پس منكشف گرديد كه اصل نبوت كه ، عبارت از القاى علوم و معارف و الهام حقايق و رقايق است از مفيض كمالات و ثمرات آنكه ايصال آن علوم و معارف است به مكلّفين و مستعدين ، و تكميل و تصعيد ايشان است از حيّز نقصان
( 1 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) ، آيهء 110 . ( 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 143 .