انوار جليه در كشف اسرار حقيقت علويه (فارسى) — الصفحة ١٠١

در بيان آنكه مقام ولايت كليّه ، مرتبهء انكشاف جميع هويّات وجوديه است

و به اين مرتبه از وجود اشاره است در صحيفهء الهيّه « وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » « 1 » .

« أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِناً » « 2 » .

يعنى : « آيا نمىبينى پروردگار خود را كه چگونه منبسط ساخته است ظل وجود را بر هياكل ماهيات و مظاهر انيّات » .

و در كلمات مشكات ولايت وارد است « عين كل شىء لا بالمزاولة ، و غير كل شىء لا بالمزايلة ، داخل فى الاشياء لا كشىء داخل فى شىء و خارج عن الاشياء لا - كشىء خارج عن شىء » .

و در كلام مشكات نبوت وارد است « انه فوق كل شىء ، و املئت كل شىء ، قد ملأت عظمته كل شىء ، فلم يخلو منه ارض و لا سماء ، و لا بر و لا بحر و لا هواء » .

و مانند مذكورات از آيات و اخبار كه اشاره‌اند به اين مرتبهء از وجود ، از حد شماره بيرون است ( متتبّع و متأمل باش ) .

بدان‌كه به اين مرتبه از وجود متصحّح مىشوند آيات و اخبارى كه واردند در تشبيه و ظواهر آنها مقارنت ذات اقدس خداوند احد است با اشياء و مرتفع مىشود تناقض و تدافع كه در ميان آيات و اخبار تنزيه و آيات و اخبار تشبيهيه در بادى نظر واقع است .

فرموده است صدر محققين ( قدس سره ) در كتاب شرح توحيد از اصول كافى :

بدان‌كه هرگاه در كلام عرفا اطلاق نمايند وجود مطلق را به ذات احديّت مراد ايشان وجود به معناى اول يعنى حقيقت به شرط لاى وجود است ، و مراد ايشان از اطلاق صرافت و تجرد از قيودات و حدودات ماهيّات است ، نه وجود به معناى سوم ، و الا لازم مىآيد بر ايشان مفاسد شنيعه از الحاد و حلول و تشبيه و اتصاف ذات حق به صفات محدثات و كائنات و بودن او محل نقايص و آفات .

و عدم فرق در ميانهء اين دو مرتبه از وجود منشأ بسى عقايد فاسده و اعتقادات باطله و شبهات واهيه است .

و ليكن بعد از تحقيق و فرق در ميانهء اين دو مرتبه از وجود به نهجى كه منكشف

( 1 ) . سورهء اعراف ( 7 ) ، آيهء 156 . ( 2 ) . سورهء فرقان ( 25 ) ، آيهء 45 .