البدعة والتحرف يا آئين تصوف (فارسى) — الصفحة ١٨٠

ابطال قياس بجواب حلى و دفع التبلس

غلط باشد كه انشاء از درخت است * كه اونى ناطق و نى نيكبخت است

شجر كى قابل گفتار باشد * كى او را در ترقى كار باشد

وگر انشاء از ذات خدا بود * خود از خود در شجر انشاء فرمود

و يا ايجاد صوت اندر شجر كرد * كه او چون آلتى از حق خبر كرد

و يا احداث نطقى كرد در او * كه تا از خود بگويد من كيم هو

برون از اين سه نبود واقع حال * بهر يك نيست بهرش شاهد حال

از اين هر يك كه خواهد فرض گيرد * براى مقصدش سودى نگيرد

كه انشاء خدا ايجاد صوت است * و گرنه او برى از حرف و صوت است

در اين انشاء كو از خود سرايد * بلا آلت و يا از آلت آيد

نشان بر شأن او و آيت اوست * نه بر فضل محل و آلت اوست

كه در نسبت به او اجزاى عالم * همه يكسان بود نى بيش و نى كم

همه مخلوق او و آيت اوست * بهر چيزى نشان از قدرت اوست

روا باشد ندايش پس زهر شىء * كه اينك من خدايم صانع وى

چنان كاز آتش اينسان كرد اظهار * بگفت ان بورك من كان فى النار

- - - - - - - - -

- بقيه از صفحه قبل كندو از خود بگويد كه من خدايم وجه اول از اين سه كه معقول نيست زيرا كه خداوند بذاته ناطق نيست و نطق خدا عبارت از ايجاد صوت است پس برگشت اول هم بدوم است و الا غلط است پس وجه صحيحه منحصر بر دو وجه است يكى آنكه خداوند خود گوينده اين كلمه انى انا اللّه باشد بوسيلهء ايجاد صوت و بر اين فرض معلوم است كه نه اين نداء مربوط بدرخت است و نه بنيكبختى و نه شاهد براى قياس است دوم آنكه درخت را گويا گردانيده باشد تا درخت براى خود و از طرف خود دعوى انا اللّه كند . قياس مبنى بر اين وجه است و جوابش چنان است كه ذكر شده .