البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ٦٢٤

انگيزه‌هاى پرستش

خداوند براى كسانى كه عمل نيك و شايسته انجام دهند ، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده است .

2 - و گاهى انگيزهء پرستش در انسان ترس از مجازات است كه از عقاب مخالفت مىهراسد و در اثر همان ترس است كه عبادت و پرستش مىكند و در آيات قرآن به اين انگيزه چنين اشاره گرديده است :

إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ . « 1 » من اگر پروردگارم را نافرمانى كنم ، از مجازات روز بزرگ [ قيامت ] مىترسم .

إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً . « 2 » ما از پروردگارمان خائفيم در آن روز كه عبوس و سخت است .

و در بعضى از آيات نيز به هر دو انگيزه اشاره گرديده است :

تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً . « 3 » پهلوهايشان در دل شب از بسترهايشان جدا مىشود و به پا مىخيزند و رو به درگاه خدا مىآورند و پروردگار خود را با بيم و اميد مىخوانند .

وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ . « 4 » خدا را با بيم و اميد بخوانيد ، زيرا رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است .

يَبْتَغُونَ إِلى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَ يَخافُونَ عَذابَهُ . « 5 » براى تقرب به پيشگاه پروردگارشان وسيله مىجويند ، وسيله‌اى هر چه نزديك‌تر و به رحمت او اميدوارند و از عذابش بيمناك .

3 - گاهى انسان ، خدا را پرستش مىكند به اين جهت كه او را سزاوار پرستش مىداند و تنها احساس شايستگى و برازندگى ذات اقدس الهى او را به عبادت بر مىانگيزاند ، چون خداوند ذاتا كامل و جامع كامل و جامع تمام صفات جمال ، جلال و عظمت است .

اين نوع عبادت ، بهترين و عالىترين مرتبهء عبادت است كه كسى نمىتواند اين چنين عبادتى را

( 1 ) يونس / 15 . ( 2 ) دهر / 10 . ( 3 ) سجده / 16 . ( 4 ) اعراف / 56 . ( 5 ) بنى اسرائيل / 57 .