البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ٥٦٧

پاسخ

پيامبر و يارانش نسبت به كفار ، شديد و سختگير و در ميان خود ، رحيم و مهربانند .

اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . « 1 » بدانيد ! خدا داراى مجازات شديد ( 1 ) - [ در عين حال ] آمرزنده و مهربان است .

نسبت رحمت به خداوند يك نسبت حقيقى است منتهى در مفهوم آن كه رقّت و نازك‌دلى مأخوذ است ، اختصاص به انسان‌ها دارد و در خداوند اين معنى ملحوظ نيست ، ولى با اين حال استعمال كلمه‌هاى « رحمان و رحيم » در خداوند و نسبت دادن رحمت به او به معناى حقيقى آن است نه مجازى ، زيرا رقت قلب دربارهء خداوند به كار نمىرود و رقّت از لوازم رحمت است نه اين كه مفهوم آن باشد .

رحمت همانند آفرينش و روزىرسانى از صفات فعلى پروردگار است كه هر وقت بخواهد و حكمت و مصلحتش ايجاب كند ، آن را به وجود مىآورد و انجام مىدهد ، چنان كه خود او مىفرمايد :

رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ . « 2 » پروردگار شما بر [ نيّات و اعمال ] شما آگاه‌تر است ، اگر بخواهد شما را مشمول رحمت خود مىسازد و اگر بخواهد مجازات مىكند .

يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُ وَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ . « 3 » خدا كسى را كه بخواهد [ و مستحق بداند ] مجازات مىكند و هر كسى را كه بخواهد ، مورد رحمت خويش قرار مىدهد و برگشت همهء شما به سوى او خواهد بود .

و در آيات متعددى از قرآن ، خداوند مهربان به بندگان خويش تذكر مىدهد كه از او طلب رحمت و مغفرت كنند .

وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ . « 4 » بگو : پروردگارا ! مرا ببخشاى و رحمم كن و تو بهترين رحم‌كنندگانى .

اگر مفسرين و بعضى از لغويين گفته‌اند كه صيغه « رحمن » مبالغه در رحمت است و اين مطلب

( 1 ) مائده / 98 . ( 2 ) بنى اسرائيل / 54 . ( 3 ) عنكبوت / 21 . ( 4 ) مؤمنون / 118 .