البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ٥٠١

تعصب و غرض‌ورزى آشكار

بلكه به طورى كه گفتيم اين شرط در واقع براى اين بوده كه قهرا تماس و ارتباط با رسول خدا كمتر شود و هرچه اين گونه تماس‌ها كمتر مىشد ، به هدف حكم و فرمان اين آيه نزديك‌تر مىگرديد .

بديهى است كه ترك اين گونه تماس ، نيكو و مستحسن است و سبب طعن و ملامت ترك‌كنندهء آن نمىباشد . « 1 » مؤلف : خوانندهء ارجمند ! اين بود عذر فخر رازى در موضوع خوددارى بزرگان صحابه از عمل نكردن به فرمان صريح قرآن مجيد ، به طورى كه ملاحظه مىكنيد ، عذرى كه فخر رازى آورده ، چيزى نيست جز اين كه طرف را به شك و ترديد وادارد ولى ابراز چنين مطلبى از كسى كه كوچك‌ترين اطلاع از معانى كلمات و مفاهيم آيات قرآن داشته باشد ، صحيح و درست نيست .

زيرا فرض مىكنيم كه در اين مورد هيچ روايتى وارد نشده و نكوهشى از طريق روايات به عمل نيامده است ولى آيا آيهء أَ أَشْفَقْتُمْ دليل عتاب و نكوهش از قطع ارتباط با رسول خدا ( ص ) كه در اثر ترس از فقر يا شدت علاقه به مال دنيا بوده است ، نمىباشد ؟ ! آيا اين آيه دلالت ندارد كه صحابه و ياران پيامبر تقصير و كوتاهى نموده‌اند و خدا از تقصيرشان در گذشته است ؟ ! ولى چه بايد كرد كه تعصب مرضى است مهلك و خطرناك ! جاى تعجب اين است كه فخر رازى اين جملات را پس از آن مطرح نموده كه به اين حقيقت اعتراف كرده و مىگويد : يكى از فوايد اين حكم اين است كه توسط آن ، طرفداران ثروت و مال دنيا از اهل معنى و طرفداران آخرت ، معلوم و مشخص مىشدند ، زيرا اين مال دنياست كه وسيلهء آزمايش و سنجش انگيزه‌هاست .

اما گفتار فخر رازى كه « اين گونه بذل مال ، سبب اندوه فقرا و فاصله گرفتن از اغنياست ، پس ترك آن كه قهرا موجب الفت خواهد بود ، بهتر است . » اگر اين گفتار صحيح باشد ، ترك نمودن تمام واجبات مالى ( 1 ) - بهتر از عمل نمودن به آن‌ها خواهد شد و اين گونه اوامر و دستورات خداوند با حكم عقل ، عرف و مصالح مردم مخالف بوده و به ضرر اجتماع و فقرا و اغنيا تشريع شده است و بعيد نيست كه فخر رازى به اين معنى و بدتر از آن نيز ملتزم گردد تا بتواند يكى از فضائل على ( ع ) را انكار كند .

( 1 ) تفسير رازى ، 8 / 167 .