البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ٣٢٣
نظريهء صحيح در تدوين قرآن
نظريهء صحيح در تدوين قرآن
نظريهء صحيح در تدوين قرآن
خلاصهء تمام آن چه در تمام فصول مختلف اين بخش تا به اينجا گفته شد ، اين است كه نسبت دادن جمع‌آورى قرآن به خلفا و دوران بعد از پيامبر امرى است موهوم و پندارى است غلط و بىاساس كه با قرآن ، سنت ، اجماع و عقل مخالف مىباشد و طرفداران تحريف نمىتوانند از اين راه ، نظريهء غلط و بىاساس خويش را اثبات نمايند ، بلكه چنان كه در فصول پيش يادآور شديم ، قرآن در دوران خود پيامبر و به دستور و نظارت وى انجام گرفته است .
اگر بر فرض ، قبول كنيم كه قرآن را ابو بكر در دوران خلافتش جمع‌آورى كرده است ، كيفيت آن به شكلى كه در اين روايات آمده است ، مسلما دروغ است ، زيرا جمع‌آورى قرآن بر پايه قطع و يقين استوار بود ، يعنى آيات قرآن در اثر تواتر و نقل‌هاى فراوان و يقين‌آور در ميان مسلمانان ، معروف و شناخته شده بود و همان آيات قطعى و شناخته‌شده كه در دل‌ها و سينه‌ها بود و مسلمانان با آن‌ها انس و آشنايى داشتند ، در قرآن آورده شده و در يك‌جا جمع‌آورى شد .
آرى ، جاى ترديد و شك نيست كه عثمان در دوران خويش قرآن را جمع‌آورى كرده است ، ولى نه به آن معنى كه سوره‌ها و آيات قرآن را در يك مصحف تدوين كند و از پراكندگى به صورت مجموعه واحد در بياورد ، بلكه بدين معنى كه او تمام مسلمانان را در قرائت يك قارى مخصوص ، جمع و متحد نمود و تمام قرآن‌هاى ديگر را كه با آن قرائت مورد نظر موافق نبود ، سوزاند و به تمام بلاد و شهرها نوشت كه چنين قرآن‌ها را بسوزانند و بدين وسيله مسلمانان را از هر گونه اختلاف قرائت نهى و منع نمود كه آن را در اصطلاح « توحيد المصاحف » مىنامند .
عده‌اى از بزرگان اهل سنت نيز بدين معنى تصريح نموده‌اند ، چنان كه حارث محاسبى