البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ٢٤٢
ششم : اختلاف در قرائات
پنجم : لغات مضر
پنجم : لغات مضر
عده‌اى چنين مىگويند : منظور از حروف هفت‌گانه تنها لغات هفت‌گانه‌اى است كه تيره‌هاى مختلف و هفت‌گانهء قبيلهء « مضر » با آن‌ها تكلم مىكردند و اين لغات در مجموع قرآن پخش گرديده است كه آن‌ها عبارتند از لغات : قريش ، اسد ، كنانه ، هذيل ، تميم ، ضبّه و قيس .
پاسخ : پاسخ اين نظريه نيز همان است كه در نظريهء چهارم گذشت و اشكالاتى كه بر آن نظريه وارد بود ، بر اين نظريه نيز وارد مىباشد .
( 1 ) -
ششم : اختلاف در قرائات
ششم : اختلاف در قرائات
طرفداران اين نظريه مىگويند : منظور از حروف هفت‌گانه قرائت‌هاى هفت‌گانه مىباشد . بعضى از طرفداران اين نظريه مىگويند : ما در قرائت‌هاى قرآن تدبر و دقت نموديم ، مجموع آن‌ها هفت وجه بيشتر نبود :
1 - گاهى تنها « حركة » يك كلمه تغيير پيدا مىكند ، نه ساختمان و معناى آن مثل « هنّ أطهر لكم » كه با ضم و با فتح « هاء » اطهر خوانده مىشود .
2 - گاهى هم با تغيير « حركة » كلمه ، ساختمان و معناى آن نيز تغيير پيدا مىكند ، مانند : « ربّنا باعد بين أسفارنا » كه كلمه « باعد » با صيغهء ماضى و امر تلفظ مىشود .
3 - گاهى هم به وسيلهء اختلاف و تغيير حروف يك كلمه صورت آن كلمه محفوظ مىماند ولى معنايش تغيير پيدا مىكند ، مانند « ننشزها » و « ننشرها » كه هم با « زاء » و هم با « راء » خوانده شده است .
4 - گاهى نيز صورت كلمه عوض مىشود ولى معنايش محفوظ مىماند ، مانند « كالعهن المنفوش » كه عده‌اى آن را « كالصّوف المنفوش » خوانده‌اند و كلمه‌هاى « عهن » و « صوف » به يك معنى مىباشند .
5 - و گاهى در اثر اختلاف قرائت ، هم لفظ و هم معنى هر دو عوض مىشود ، مانند « و طلح منضود » كه « و طلع منضود » نيز خوانده شده است .
6 - و گاهى نيز تغيير قرائت با تقدم و تأخر يك كلمه واقع مىشود ، مانند « و جاءت سكرة الموت بالحقّ » كه « و جاءت سكرة الحقّ بالموت » نيز در بعضى از قرائت‌ها آمده است .
7 - و بالأخره گاهى هم تغيير با زيادت و نقصان حاصل مىشود ، مانند آيه‌هاى « تسع و تسعون نعجة انثى . و امّا الغلام فكان كافرا و كان ابواه مؤمنين . فانّ اللّه من بعد إكراههنّ لهنّ غفور رحيم » كه در