البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ٢٠٦
تصريح دانشمندان بر عدم تواتر قرائت‌ها
( 1 ) -
تصريح دانشمندان بر عدم تواتر قرائت‌ها
تصريح دانشمندان بر عدم تواتر قرائت‌ها
در اينجا مناسب مىدانيم كه گفتار چند تن از دانشمندان علم قرائت را كه در آن بر عدم تواتر قرائت‌ها تصريح شده است ، بياوريم تا مطلب بيش از پيش روشن و واضح گردد :
1 - ابن جزرى مىگويد : هر قرائتى كه با قواعد و لغت عرب و لو از يك‌جهت موافق باشد و با يكى از قرآن‌هاى عثمان و لو به طور احتمال مطابقت كند و سندش هم صحيح باشد ، همان قرائت صحيح است و نمىتوان آن را رد نمود بلكه اين قرائت يكى از وجوه هفت‌گانه‌اى است كه قرآن بر آن اساس نازل شده است و براى مسلمانان لازم و واجب است كه آن قرائت را بپذيرند ، خواه از قاريان هفت‌گانه نقل شود و يا از قاريان ديگر كه مورد قبول مىباشند .
ولى اگر قرائتى يكى از همان شرايط و اركان را دارا نباشد ، بايد چنين قرائتى را ضعيف يا باطل دانست ، گرچه از قاريان هفت‌گانه و يا بالاتر از آنان نقل شده باشد .
اين همان نظرى است كه بزرگان و پيشوايان علم و تحقيق آن را مىپذيرند . ابو عمر عثمان بن سعيد دانى نيز بر آن تصريح نموده و ابو محمد بن ابى طالب مكى و ابو العباس احمد بن عمار مهدوى در موارد متعددى اين مطلب را به صراحت و روشنى بيان داشته‌اند .
و محقق توانا ابو القاسم عبد الرّحمن بن اسماعيل معروف بابى شامّه نيز همان را تحقيق و تأييد نموده است و اين همان نظريه‌اى است كه گذشتگان از علما بر آن عقيده بودند و مخالفى در برابرشان نبوده است .
2 - ابو شامه در كتاب خود المرشد الوجيز مىگويد : نبايد هر قرائتى را كه به يكى از قاريان هفت‌گانه نسبت داده شود ، گول آن را خورد و آن را صحيح ناميد و چنين پنداشت كه واقعا قرآن بدان صورت نازل گرديده است مگر ( 2 ) - اين كه با ضوابط و قوانين صحت مطابقت كند . در اين صورت نيز نقل آن قرائت اجماعى خواهد بود و به يك نفر اختصاص نخواهد داشت .
قرائت غير صحيح آن نيست كه از قاريان هفت‌گانه معروف نقل نشود زيرا تكيه و اعتماد ، بر شرايط و اوصاف قرائت است نه بر اشخاص . بنابراين ، قرائت غير صحيح قرائتى است كه شرايط صحت قرائت را دارا نباشد ، خواه اين قرائت از قاريان هفت‌گانه معروف نقل شود يا از ديگران ، منتها در اثر شهرت قاريان هفت‌گانه و كثرت مطابقت قرائت آنان با قواعد و شرايط صحت ، نسبت به آن‌ها اعتماد بيشترى پيدا شده تا قرائت‌هاى ديگر . « 1 »
( 1 ) النشر فى القراءات العشر ، 1 / 9 .