البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى) — الصفحة ١٢٩

عدم تناقض در قرآن

سخن نگفتن در روز و در ديگرى سخن نگفتن در شب بيان شده است .

پاسخ :

پاسخ اين اشكال اين است كه : « يوم » در لغت عرب گاهى به روز و به فاصلهء طلوع و غروب آفتاب گفته مىشود ، « ليل » هم به معناى شب و مقابل روز استعمال مىگردد ، چنانچه خداوند متعال مىفرمايد :

سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً . « 1 » [ خداوند ] آن تندباد بنيان‌كن را هفت شب و هشت روز پىدرپى بر آن‌ها مسلط ساخت .

( 1 ) - در اين آيه « يوم » و « ليل » مقابل هم به كار رفته‌اند . گاهى هم « يوم » در مجموع روز و شب به كار برده مىشود ؛ مانند :

تَمَتَّعُوا فِي دارِكُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ . « 2 » در خانه‌هايتان سه روز ( سه شبانه‌روز ) بهره‌مند شويد .

چنان چه لفظ « ليل » گاهى اطلاق مىشود بر شب و ساعت‌هايى كه خورشيد در افق پنهان است ؛ مانند آيه‌هاى :

وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى . « 3 » سوگند به شب به هنگامى كه مىپوشاند .

سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً . « 4 » بر آنان باد را هفت شب و روز پىدرپى مسلط گردانيد .

و گاهى هم « ليل » بر شب با روز آن اطلاق مىشود ، مانند :

وَ إِذْ واعَدْنا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً . « 5 » به ياد آر موقعى را كه به موسى چهل شب ( شب و روز متوالى ) وعده داديم .

ملاحظه مىكنيد كه در آيهء اول « يوم » به معناى مجموع روز و شب و در آيه دوم هم « ليل » به

( 1 ) . حاقه / 7 . ( 2 ) . هود / 65 . ( 3 ) . ليل / 1 . ( 4 ) . حاقه / 7 . ( 5 ) . بقره / 51 .