اجماع (فارسى) — الصفحة ٢١٨

التزام به حصول ظنّ اطمينانى فقط از طريق اجماع يا شهرت فتوائى محلّ تأمّل است

و امّا تحقيق در فرمايش ايشان نكاتى را نفياً و ثبوتاً ايجاب مىكند .

شكّى نيست كه حجّيت ظنّ در مقام انسداد براى معتقدين به آن يك اصل مفروغٌ عنه و مبناى در استنباط فروع به شمار مىرود ، چه از نظر شرعى دليلى براى آن قائم شده باشد نظير اعتبار خبر عدل يا نشده باشد ، زيرا بناء و سيرهء عقلائيه حاكم به اعتبار آن با فقد دليل معتبر مىباشد .

امّا براى نافين به مبناى انسداد ، حجّيت نفس حصول ظنّ بأىّ نحو كان محلّ ترديد و تأمّل است . من باب مثال ظنّ حاصل از مدركى غير معتبر و يا حاصل از تنبّؤات و منامات و غير ذلك ، و يا تفؤل به قرآن كريم كه در تمامى اين موارد فقيه بايد با ديد بيشتر و بصيرت نافذ و اتّباع از اصول و ادلّه نسبت به آن قيام و اقدام نمايد . ( 1 )

مطلبى كه بايد در اينجا مطرح شود اينست كه حصول ظنّ اطمينانى از يك شهرت فتوائى ، چه در قالب اجماع و چه بدون عنوان اجماع به معناى قصور

1 - از جمله مواردى كه براى نگارنده در اين مورد اتّفاق افتاده است اينكه : طبق روايات مأثوره و ادلّه در باب عمرهء مفرده تكرار آن در مادون عشرة ايام حرام و در طول يك ماه كراهت شديد دارد . گرچه بسيارى با تمسّك نابجا به تسامح در ادلّهء سنن هر روز نسبت به انجام آن اقدام مىنمايند ، و ليكن بطور كلّى اصل تمسّك به ادلّهء سنن محلّ ايراد بخصوص در اين مقام كه قطعاًمخالف مفهوم و مصداق كلى آنست . روزى فردى به حقير گفت : من براى انجام عمرهء مفرده جهت گذشتگان به قرآن مجيد تفؤل زدم و يا استخاره كردم ، زيرا شك داشتم كه با وجود ادلّه مىتوان اقدام كرد يا خير . آيهء شريفه بسيار بسيار خوب و مناسب آمد و لذا چند بار نسبت به اين عبادت اقدام نمودم . حقير عرض كردم : فقيه بايد مبناى عمل خود را ادلّه و روايات و سنن معتبرهء شرعيه قرار دهد نه استخاره و تفؤل و غيره ؛ و امّا بنده اگر تمام آيات قرآن بر اساس استخاره و تفؤل نيكو درآيد باز به ادلّه مراجعه نموده ، و بهيچوجه نسبت به استخاره در اين مورد ترتيب اثر نخواهم داد . البتّه مىتوان از استخاره در بعضى از موارد خاصّ استفاده نمود نه در خصوص اين موارد كه ادلّه وافى به مراد و كافى به مرام موجود مىباشند