اجماع (فارسى) — الصفحة ١٥٢

بيان مرحوم مجلسى در ردّ نظريّهء سيّد مرتضى در حجّيت اجماع

علَى أنَّ مُصطَلَحَهُم فى الفُروعِ غَيرُ ما جَرَوا عَلَيهِ فى الاصولِ بأنْ سَمَّوا الشُّهْرَة عِندَ جَماعة مِنَ الأصحابِ إجماعًا ، كَما نَبَّهَ علَيه الشهيدُ ( ره ) فى « الذِّكرَى » و هذا بِمَعزِلٍ عَنِ الحُجّية . . . [ 1 ]

در اين بيان مرحوم مجلسى صريحاً به عدم تحقّق اجماع مفروض در عالم خارج و به صورت عينى اشاره دارند ، و آن را صرفاً زائيدهءذهن و در عالم فرض و خيال قرار مىدهند ؛ و آنچه را كه فقهاء ( ره ) در مقام فتوى و نقل احكام با عنوان اجماع ذكر مىكنند منطبق با اصل مؤسَّس از ناحيهء خود آنان نمىدانند . زيرا آنچه را كه به عنوان حكم مجمعٌ عليه در كتب ذكر مىكنند هيچ ارتباطى با اجماع تعريف شده ندارد ، و آنچه را كه به عنوان اجماع حجّت شرعى و دليل مستقلّ پنداشته‌اند اصلًا وجود خارجى ندارد . و اين تعارضى را كه مرحوم مجلسى در نقل اجماعات متعارضه بيان مىكنند ناشى از همين دوگانگى و عدم سنخيّت بين كلّى طبيعى و مصاديق خارجى آن مىباشد .

مرحوم مجلسى ( ره ) سپس به عدم تحقّق خارجى اجماع در زمان ناقلين آن پرداخته ، و به تبعات سوء التزام به آن هشدار مىدهد :

و أيضًا دَعوَى الإجماعِ إنَّما نَشَأ فى زَمَنِ السَّيدِ و الشَّيخِ و مَن عاصَرَهُما ثُمَّ تابَعَهُما القَومُ ، و مَعلومٌ عَدَمُ تَحقُّقِ الإجماعِ فى زَمانِهِم ، فَهُم ناقِلونَ عَمَّن تَقَدَّمَهُم . فَعَلَى تَقديرِ كَونِ المُرادِ بِالإجماعِ هذا المعنىَ المَعروفَ لَكانَ فى قُوّة خَبَرٍ مُرسَلٍ فَكَيْفَ يُرَدُّ بِهِ الأخبارُ الصَّحيحة المُستَفيضَة ؛ و مِثلُ هذا يُمكِنُ أنْ يُركَنَ إلَيهِ عِندَ الضَّرورة و فَقْدِ دَليلٍ آخَرَ أصلًا . [ 2 ]

در اين بيان علاوه بر اينكه ايشان اصل وقوع و تحقّق آن را در زمان مدّعيان اجماع انكار مىكند و صرفاً إدّعاء آن را بر اساس نقل آن در گذشته مىداند ، به

[ 1 ] - بحار الأنوار ، ج 89 ، ص 222 [ 2 ] - همان مصدر ، ص 223