تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٢
گفتگو در رابطهء صفات با ذات الهى در ميان مسلمانان
حيات ، روح القدس است . مسيح با كلمه متحد شد ، و نخستين مولود ، از حقيقت ذات وجود است .
اين سه صفت هم يك‌اند ، و هم بسيارند . يك‌اند در عين اين كه سه‌اند ، و سه‌اند ، در عين اين كه يك هستند . « 1 »
گفتگو از وحدت و كثرت و هست و نيست شدن چيزها در مذاهب كلامى اسلامى .
گفتگو از وحدت و كثرت و هست و نيست شدن چيزها در مذاهب كلامى اسلامى .
اعتقاد به ثابتات ازليه ، و احوال كه پاره‌اى از متكلمان اسلامى به آن عقيده داشتند براى حل مشكل هست و نيست شدن اشيا ، و كثرت و وحدت بود ؛ زيرا گروهى از آنان ماهيات ثابته ، يا ثابتات ازليه را حقيقت‌هائى ، هميشگى دانستند ، و هستى و نيستى را حال گرفتند ، و گفتند خود حال نه موجود است و نه معدوم ، اما چيزها به آن موصوف مىشوند .
صفت بقا و فنا را نيز مستقلا چيزى دانستند كه ضد يكديگر مىباشند و عارض بر چيزها مىشوند و يكديگر را از ميان مىبرند « 2 » و اين هم راه‌حلى براى گشودن گره هست و نيست شدن چيزها بود .
مشكل اعادهء معدوم ، كه مربوط به حشر و بازگشت مردگان از نيستى به هستى است ، و متكلمان آن را مىپذيرند . در صورتى كه فلاسفه منكر آنند و معاد جسمانى را به نحو ديگرى تفسير مىكنند ، و يا از اصل منكر مىشوند از همين مشكل سرچشمه مىگيرد .
ملا صدرا مشكل كثرت ، با پذيرفتن وحدت را ، از راه تشكيك حقيقى و عينى وجود ، و ذى مراتب بودن آن ، گشوده است ، و ابن سينا وجودها را حقايق متباينه دانسته است ، و در هر صورت همهء اين عقايد ، به مشكل وحدت و كثرت بازگشت مىكند .
گفتگو در رابطهء صفات با ذات الهى در ميان مسلمانان
گفتگو در رابطهء صفات با ذات الهى در ميان مسلمانان
آنچه تاكنون دربارهء صفات گفته شد در آغاز جنبهء فلسفه داشت و در آخر گفتگوها به اديان ديگر رسيد ، و اكنون عقيدهء گروههاى مسلمان ، در اين‌باره پيش مىآيد ، كه اصل مقصود و هدف اصلى ما است .
از كتب كلامى بر مىآيد كه وجود صفات را از سه راه براى خداوند ثابت كرده‌اند :
يكى از كتاب الهى و متون ديگر شرعى . ديگرى از راه انجام شدن كارهاى
( 1 ) شرح مواقف ص 179 . ( 2 ) رجوع شود به صفحه 391 ترجمه و اصل كتاب .