تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٥٤

2 گفتار دراز ميان رفتن دين پيشين با رسيدن دين پسين است ( النسخ )

خواهد رفت ؛ زيرا كسى نمىتواند ، اين كار را بكند ، مگر توانائىهاى بسيار داشته باشد ، و داشتن توانائى بسيار به ساختمانى از جسم‌هاى فشرده ، نياز دارد ، كه ديدن با چشم آن را فرا بگيرد .

پاسخ ديگرى كه گفته‌اند اين است : اگر بر اين‌گونه باشد ، كه پرى آن كارها را انجام داده باشد ، مىبايست همهء مردم عرب ، در اين سخن با هم سازوار باشند ؛ زيرا آنان به چنين چيزهائى دربارهء پريان ، از همه بيناتر و راهبرترند .

اما اين پاسخ درست نيست ؛ زيرا چنين نيست كه مردم عرب بايد همهء پوشيدگىهائى را كه روى مىدهد ، و هرچه از نو به انديشه در مىآيد ، همه را بدانند و بشناسند .

و براى همين است كه بسيارى از سخن رنجه‌هائى كه مردم گمراه ، و ياوه‌گو دربارهء آيات پوشيدهء قرآن مىسرايند ، نو مىشود ؛ و دانشمندان به اين بس نكرده‌اند ، كه بگويند مردم عرب ، اين سخن را نگفته‌اند ؛ بلكه از راههاى درست و با پرده برداشتن از پوشيده‌ها برابر با قوانين استوار ، آن را آشكار مىكنند ؛ پس آنچه گفتند از ميان برداشته شد .

و همانا مىبايست ، آنچه را به روشن بودن سخن ، و به پيش و پس بودن آن و مانند اينها وابستگى دارد ، به مردم دانشمند بازگشت داد ، اما در پوشيدگىهائى كه به انديشه‌ها ، در نيامده است ، نمىبايست بدان پرداخت . و چگونه درمانند اين سخنان مىتوان ، به مردم عرب بازگشت داد ؟ و چنانچه مردم عرب به آن پاسخ گويند ، نمىتوان بر آن تكيه كرد . پس براى سازش كردن با آنان در اين سخنان سودى نيست .

بالاتر از آن ، چنانچه مردم عرب بگويند ، قرآن كار پريان نيست ، پرسش به خود آنان روى مىكند ، و گفته مىشود ، چه چيز شما را از درستى آن آسوده مىكند ، و با چه چيز درستى آن را نشان مىدهيد ؟ پس هيچ راهى براى پاسخ گفتن نمىيابند .

و چون چنين است ، روا نيست در اين‌باره پاسخ را به آنان بازگشت داد .

پس اگر بگويند : شما نگفتيد نمىشود چنين باشد ، كه اين قرآن را خداوند