تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٤٢

فصل سخن در نامها ، و چيزهايى است كه به آن وابستگى دارد « 1 »

معنى كه در زبان به كار مىرفته سخت گفتگو دارند ؛ و بردن لفظ به معنى ديگر را به همان جاهائى كه شناخته شده است ، بازگشت مىدهند .

و كسى نمىتواند بگويد : از اين گفتار برمىآيد ، كه بايد راست دانستن هر سخنى را ايمان نام داد ، و هركسى چيزى را راست بداند ، بدون افزودن هيچ نشانى ، بايد مؤمن گفت ؛ زيرا از زبان عرب همين معنى برمىآيد . و چون شما مىگوئيد از گفتن كلمهء ايمان ، راست دانستن وجود خداوند ، و چيزهائى كه به فرمان او بايد انجام گردد ، فهميده مىشود ، پس شما هم ، از آنچه لفظ ، در زبان عرب ، به كار رفته است ، دست بازداشته‌ايد ، و آن سخنى را كه به مخالفان خود خواستيد ، بپذيرانيد ، و گفتيد اگر از اين لفظ معنى ديگرى ، جز آنچه در زبان است ، فهميده شود ، از آنچه از آيات قرآن آشكار است ، كه قرآن به زبان عرب است ، و به همين زبان فرود آمده است ، روگردانده‌ايد ، دربارهء خودتان هم بايد ، همين سخنى را كه گفتيد ، بپذيريد .

اين سخن را از آن‌رو ، نمىتوان گفت ، كه آنچه از زبان شرع دانسته شده است كلمهء ايمان و مؤمن ، نام ويژه‌اى براى راست دانستن سخنان ويژه‌اى گردانيده شده است ، و چنان نيست كه مخالفان به سويش مىروند و مىگويند لفظ ايمان و مؤمن ، از آنچه در زبان عرب ، برايش نام نهاده شده ، گردانده شده‌اند ؛ و اين به مانند ويژه گرديدن لفظ دابه در پاره‌اى از جاندارانى است ، كه آهسته بر زمين گام مىزنند ، نه ديگر جنبنده‌ها ، هرچند در آغاز براى هرجاندارى كه آهسته بر زمين گام زند نام نهاده شده است ؛ و جز اين نيست كه اين كلمه ويژگى يافته و از معنى نخست گردانده نشده است .

پس اگر بگويند : اگرچه لفظ ايمان از معنى نخست ، گردانده نشده است ، اما در جز آن معنى ، كه در زبان برايش نام نهاده شده ، به كار رفته است .

گفته خواهد شد : هرچند ، همين است ؛ جز آن‌كه براى برپا بودن دليلى به معنى ديگر گشته‌ايم ، و هيچ دليلى براى آنچه مخالفان به سويش مىروند ، برپا نشده است .

و دليل ما اين است كه از دين مسلمانان آشكار مىدانيم ، ايشان كسى را كه جبت و