تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٣٢

فصل سخن در چيزهائى است كه به آنچه در بيم دادن از بدىها گفته شد ، پيوستگى دارد ، و آن رويدادهائى است ، كه در گور ، براى شخص تكليف‌شونده پيش مىآيد . و جائى كه براى شماره كردن كارهاى نيك و بد و چيزى كه كارها با آن سنجش مىشود ، و پل كشيده بر بهشت و دوزخ و جز آنها ، و آنچه در خانهء واپسين مىگذرد ، نيز بيان مىشود .

و روا نيست شناسائى از يادآور شدن انديشه‌اى ، سر بزند ؛ زيرا كسى كه چيزى يادش بيايد ، رواست پوشيدگى بر او در آيد ، و بايد آن پوشيدگىها را بگشايد ، و در آن دشوارى مىباشد ، و به تكليف شدن بازگشت مىكند .

و كسى نمىتواند بگويد پوشيدگىها ، در جهان پسين روى نمىدهند ؛ زيرا نشانه‌ها ، و رويدادها ديده مىشوند .

اين سخن از آن‌رو نادرست است ، كه هيچ‌يك اينها از درآمدن پوشيدگى و از اين‌كه شناسائى به دست‌آوردنى باشد ، جلوگيرى نمىكند ؛ همچنان كه ديدن معجزات ، در اين جهان از پوشيدگىها ، جلوگيرى نمىكند ؛ و ناچار كردن به خود شناسائى روا نمىباشد ؛ زيرا از به ناگزيرى انجام شدن كارهائى كه در دل انجام مىگردند و جز خداوند كسى از آن آگاه نمىشود ، روا نيست جز از كار خداوند برتر از همه چيز باشد ، و چون مىبايست كسى كه به كارى ناچار مىشود ، خداوند برتر از همه را بشناسد ، پس با از پيش فراهم بودن شناسائى از ناچار گردانيدن به آن بىنياز شده است .

و بسا گفته شده باشد ، كه به ناچار وادار شدن به دانستن چيزى چنين است ، كه كسى بداند هرگاه بخواهد ، جز آن چيز ديگرى را باور كند ، از آن جلوگيرى مىشود ؛ پس گام نهادن در راه باور كردن چيزى كه بر آن‌گونه دانسته شد ، باور كردن از روى دانائى نيست ؛ زيرا از راهى باور نشده است كه دانستن باشد .

اكنون كه همهء راههاى به دست آوردنى بودن اين‌گونه دانش بسته شد ، و چيزى نماند ، جز اين‌كه دانشى آشكار باشد ، مىبايست ، آشكار بودنش را باور كرد ، و دانست كه روا نيست ، مردم جهان پسين ، به انجام دادن كارهاى خود ، ناچار باشند ؛ زيرا ناچار بودن به انجام دادن كارها از خوشى بخشيدن آنها هنگامى كه از روى برگزينش ، انجام گردند ، مىكاهد ؛ براى اين‌كه برگزيدن يكى از كارها و انجام دادن آن به خوشى بردن از آن و به آن شادمان شدن ، رساتر مىباشد .

و نيز همانا خداوند برتر از همه چيز ، ما را خواهان اين گردانيده است ، كه در جهان پسين ، بر روئى پاداش به ما برسد ، كه در اين جهان بدان خو گرفته و دوست