نگرشى بر مقاله بسط و قبض تئوريك شريعت دكتر عبد الكريم سروش (فارسى) — الصفحة ٢٦٠
تئوريها تا با ادلّهء مُتقنه به ثبوت نرسند فرضيّه‌اند نه قانون
ميكروسكوپ يا تلسكوپ ) و آيا ابزارها را فقط ادامه حواسّ آدمى ميدانند يا تئوريهاى مجسّم ؟ و آيا مشاهده بى تئورى و غير مصبوغ و مسبوق به فرضيّه را ميسّر ميشمارند يا نه ؟ !
جواب هر چه باشد ، اين مسلّم است كه تا به اين سؤالات پاسخى اجمالى يا تفصيلى نداده باشند ، آن داورى در باب فرضيّه تكامل ، و آن معيار براى آزمون تئوريهاى علمى ، نارسا خواهد بود . « 1 »
تجربيّات علمى ، تكامل انواع را نشان ميدهد ؛ نه تطوّر و تبدّلشان را
تجربيّات علمى ، تكامل انواع را نشان ميدهد ؛ نه تطوّر و تبدّلشان را
تئوريها تا با ادلّهء مُتقنه به ثبوت نرسند فرضيّه‌اند نه قانون
تئوريها تا با ادلّهء مُتقنه به ثبوت نرسند فرضيّه‌اند نه قانون
پاسخ به اين گفتار را ما در همين كتاب در نقض و ايرادهائى كه بر كتاب « خلقت انسان » وارد ساخته‌ايم ، داده‌ايم . و در آنجا مبرهن داشته‌ايم كه : داستان تبدّل و تطوّر انواع ، فرضيّه‌اى بيش نيست و نميتوان نام قانون بر آن نهاد . افرادى كه از اين موضوع سخن ميگويند ، بر اساس اينكه چون تكامل در انواع هست ، بايد تطوّر و تبدّل هم باشد ، دم ميزنند ؛ و غير از لفظ بايد هيچ برهانى ندارند . استقراء ناقصى كه در داخل انواع صورت گرفته و تكامل را در آن اثبات مىكند ، ربطى به مسأله تبدّل انواع ندارد ، و از اثبات اين نميتوان حكم به ثبوت آن نمود . از چيدن مقدّمات مظنونه استقرائيّه در انواع نميتوان نتيجه كلّيّه در همه انواع را حتّى در تغيّر و تطوّرشان گرفت . كلمات و گفتار داروين مخدوش است .
كتابهائى عليه او و فرضيّه او نوشته شده است ؛ و امروز اين سخن در بازار علم خريدارى ندارد .
وقتى ظاهر قريب به نصِّ قرآن كريم ، تولّد جميع افراد بشر را از يك زوجه اش شخصى و زوجه‌اش ميداند ، نبايد به مجرّد حدس و تخمين و بر اساس پندار
( 1 ) « كيهان فرهنگى » شمارهء سرى 52 ، تير ماه 1367 شمسى ، شمارهء 4 ، مقالهء بسط و قبض تئوريك شريعت ، صفحه 16 ، ستون سوّم و صفحه 17 ، ستون اوّل