سر الفتوح ناظر بر پرواز روح (ضميمه فقهاى حكيم) (فارسى) — الصفحة ٤٦

فهرست منابع 267

لزوم رجوع به أدلّهء عقليّه هستند .

بنا بر آنچه گفته شد رجوع فلاسفه به أدلّهء عقليّه ، زياده روى و غلط نيست .

زيرا آنها أوّلًا اثبات كرده‌اند كه حجّيّت ظواهر دينيّه متوقّف است بر برهانى كه عقل إقامه مىكند ، و عقل نيز در اعتماد و اتّكائش به مقدّمات برهانيّه ، فرقى بين مقدّمه‌اى و مقدّمهء ديگر نمىگذارد .

بنابراين اگر برهان بر امرى إقامه شد ، عقل حتماً و اضطراراً بايد آن را قبول كند .

و ثانياً ظواهر دينيّه متوقّف است بر ظهورى كه در لفظ بوده باشد ، و اين ظهور دليل ظنّى است ؛ و ظنّ نمىتواند در مقابل يقين و علمى كه از إقامهء برهان بر چيزى به دست مىآيد مقاومت كند .

پس اگر اين ظواهر بخواهند حكم عقل را إبطال كنند ، أوّلًا مفاد حكم خود را كه حجّيّتشان مستند به حكم عقل است ابطال كرده‌اند .

بارى ، عيب و علّت اينكه طلّاب علوم دينيّه را از تعمّق در حكمت و فلسفه باز مىدارند دو چيز است :

أوّل : سوء ظنّ به بحث كنندگان در معارف عقليّه از راه استدلال عقلى و برهان فلسفى .

دوّم : آن راهى را كه خودشان در طريق فهم معانى أخبار پيش گرفته‌اند و پيموده‌اند و بر آن اصرار دارند ؛ و آن اينست كه جميع روايات و أحاديث را از طريق بيان در مرتبهء واحدى دانسته‌اند ، و آن همان مرتبه‌اى است كه أفهام عامّه بدان دسترسى دارد ؛ به اين ادّعا