شرح خطبه حضرت زهرا (ع) (فارسى) — الصفحة ٤١٢

توضيح مفردات

ذُؤبان : جمع « ذِئب » ، گرگان .

ذُؤبان العرب : سركردگان عرب ( كنايه از خطرناك بودن آنها ) .

مُنِي : گرفتار شد .

بُهَم الرجال : مردان دلير ، « بُهَم » جمع « بُهمَة » .

مَرَدَة : جمع « مارد » ، طغيان‌گران و سركشان .

أطفاها : فعل ماضى از « إطفاء » ، آن را خاموش كرد .

نَجَم : آشكار شد . نجْم : آشكار شدن و روييدن گياه‌ها .

قَرْن : شاخ .

فَغَرت : گشوده شد . فَغَرتْ فاغرةٌ ؛ دهانى گشوده شد . ظاهراً در گشوده شدن دهان استعمال مىشود . در صحيفهء سجاديه است : «

أَعوذ بك مِنْ عَقاربَها الفاغِرةَ أفواهَها

؛ بارالها ! از عقرب‌هاى جهنم كه دهان‌هاى خود را گشوده‌اند به تو پناه مىبرم » .

قَذَفَ : فعل ماضى از « قَذَفْ » ، انداخت .

لَهَوات : جمع « لِهاة » بر وزن « حِصاة » ، زبان كوچك دهان ( كنايه از محل احاطه و گلوگاه دشمن و وسط معركهء جنگ ) .

فلا ينكفىء : بر نمىگشت ، دست بردار نبود .

يطأ : مضارع از مصدر « وطئ » ، لگدكوب مىكرد .

صِماخ : سوراخ گوش و خود گوش . يطأ صماخها ؛ ( كنايه از سركوب نمودن و از بين بردن ) .

أَخْمَص : فرورفتگى كف پا .

إِخماد : خاموش‌كردن .

لَهَبُها : شعلهء آتش بدون دود .

مكدود : رنج‌پذير ، رنج‌بر .

مشمِّراً : اسم فاعل . «

شمّر إزاره عن ساقه

» بالا زد پيراهن خود را از ساق پا . ( كنايه از آمادگى كامل و مصممّ بودن براى خدمت ) .