شرح خطبه حضرت زهرا (ع) (فارسى) — الصفحة ٤١١

توضيح مفردات

بيض : جمع « ابيض » ؛ سفيد پوستان .

خماص : جمع « اخمص » ، گرسنگان .

في نفرٍ من البيضِ الخماص ؛

در ميان گروهى از سفيدرويان گرسنه بر اثر روزه ( كنايه از اهل ورع و تقوا ) .

شَفَاء : كنار هر چيز . شفا حُفرة ؛ كنار گودال .

مُذقة : آب اندك ؛ «

مذقة الشارب

» نوشيدن يك جرعه آب .

نُهْزَة : فرصت .

قُبسة : شعلهء كوچك آتش . «

قَبَسَةُ العَجلان

» ؛ شعله‌اى از آتش كه شخص با شتاب و عجله بردارد . ( كنايه از حقارت و پستى در برابر قدرت‌هاى بزرگ آن عصر ) .

مَوطَأٌ : لگدكوب .

« مُوطَأٌ الأقدام »

مثل مشهورى است در ذلت و مغلوبيت . در اين جا مراد ، لگدكوب ملت‌هاست .

الطَرْق : گنداب ، آب آميخته به بول شتر .

تقتاتون : از « قوت » به معناى غذا . يعنى آذوقهء خود قرار مىداديد .

القِدّ : پوست بز دباغى نشده ( كنايه از اشياى پست ) احتمال دارد « قديد » باشد يعنى گوشت خشك شده در آفتاب . در نسخه‌اى « ورق » ( برگ درخت ) است .

تقتاتون القدّ : پوست دباغى نشدهء چهارپايان را قوت قرار مىداديد . ( كنايه از وخامت اوضاع اقتصادى ) .

أَذلَّه : جمع « ذليل » ؛ خوارها و زبون‌ها .

خاسئين : جمع « خاسى » ؛ ذليل و رانده شده ( كنايه از مطرود بودن ) . در آيهء شريفه است :

« كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ » ؛ « 1 » ( خطاب به طاغيان بنىاسرائيل ) بوزينه بشويد در حالى كه پست و رانده شده‌ايد . در دعاست . و اخْسأ شيطاني ؛ شيطانِ مرا ذليل و از من دور كن .

يتخطّفكم : بربايند ، از « تخطّف » ، ربودن با سرعت .

أنقذكم : شما را نجات بخشيد .

اللَّتيا و الّتي : رويدادهاى بزرگ و كوچك .

( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 65 ؛ اعراف ( 7 ) آيهء 166 .