شرح خطبه حضرت زهرا (ع) (فارسى) — الصفحة ٢٩٩

توضيح مفردات

واقعى ، و در آنچه امر و نهى فرموده اطاعت كنيد ؛ چه اين كه در بندگان خدا فقط دانشمندان هستند كه از مقام قدس الهى بيم دارند .

توضيح مفردات

توضيح مفردات

نُصُب : راغب در مفردات مىگويد :

نَصْبُ الشيء وضعه ناتئاً كنصب الرُمح و البناء و الحجر ؛

نصب به معناى برپاكردن چيزى و گذاشتن آن در حال برجستگى مانند برپا كردن نيزه و يا بنا و يا سنگ است . عرب مىگويد :

تَيْسٌ انْصب ، وَ شَاةٌ أو عَنْزَةٌ نصبا منتَصب الْقرْنِ ، وَ نَاقَة نَصْباء منتصبة الصدر .

در هر دو مورد در معناى برجستگى شاخ‌ها و سينهء حيوان كه نمودار باشد ، استعمال شده است .

« نُصُب »

، جمع

« نصيب »

سنگى است كه اعراب ، آن را پرستش مىكرده و در كنار آن قربانىها را سر مىبريدند . به معناى بت و عَلَم نيز آمده .

قرآن مىگويد : « كَأَ نَّهُمْ إِلى نُصُبٍ يُوفِضُونَ » ؛ « 1 » گويى آنها به سوى علم‌هايى در حركت هستند . در اين جا چون مسلمانان داراى هدف و مقصد برجسته و نمودار دستورات هستند ، آنان را هدف شاخص احكام و دستورات الهى مىنامد .

حَمَلَة : غالباً مراد از « حمل » برداشتن اشيا سنگين است . در معانى هم از باب تشبيه معقول به محسوس استعمال مىشود ، مثلًا در زيارت اربعين سيد الشهداء عليه السلام آمده :

حَمَلَةُ الأوزَار ؛

حاملان گناهان سنگين . و يا به ملائكه ، مقرب مىگويند :

حَمَلَةُ العَرْشِ ؛

چون سنگينى عرش الهى بر دوش فرشتگان مقرب است . يا در آيهء شريفه مىفرمايد : « إِنّا عَرَضْنَا الأَمانَةَ عَلَى السَّمواتِ وَالأَرْضِ وَالجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَها الإِنْسانُ . . . » ؛ « 2 » چون نگهدارى امانت و خلافت الهى بسيار سنگين است تعبير به « حمل » فرموده است . در اين خطبه نيز از باب تشبيه معقول به محسوس مسلمانان را حاملان دين و وحى - كه به راستى بسيار سنگين و پر مسئوليت است - ناميده است .

( 1 ) . معارج ( 70 ) آيهء 43 . ( 2 ) . احزاب ( 33 ) آيهء 72 .