شرح خطبه حضرت زهرا (ع) (فارسى) — الصفحة ١٠٧

شرح صدر

برگ‌ها چون شاخ را بشكافتند * تا به بالاى درخت اشتافتند

با زبان شطأه حمد خدا * مىسرايند هر بَر و برگى جدا

بىزبان هر بار برگ و شاخ‌ها * مى سرايند ذكر و تسبيح خدا

كه بپرورد اصل آن را ذوالعطا * تا درخت استغلظ آمد فاستوى

جان‌هاى بسته اندر آب و گل * چون دهند از آب و گل‌ها شاد دل

در هواى عشق حق رقصان شوند * هم‌چو بدر آيند و بىنقصان شوند

جان زند اندر جهان آبگون * نعرهء يا ليت قومى يعلمون

چون شرح صدر و شكافتن سينه موجب تكامل آدمى است در صحيفهء سجاديه مىخوانيم :

وَ اشرحْ مراشد دينِكَ قلبي ؛ « 1 »

بارالها ! قلب مرا به آن‌چه موجب تكامل در دين تو است بشكاف . در دعاى عالية المضامين آمده است :

واشَرح صَدري لإيتاءِ الزكاة ، و إعطاءِ الصَدقاتِ ، و بذلِ المعروفِ و الإحسان ؛

پروردگارا ! سينهء مرا براى اداى زكات و صدقه و بذل معروف و نيكى آماده كن و بشكاف .

نتيجه : اسلام مىخواهد آدمى را از محدودهء وجود خويش بيرون برد و همهء جهان آفرينش را يكپارچه ، نه جدا از هم ، با بستگى كامل ، وجود را عضوى از آن بداند . چون خود بينى و همه چيز را براى خود ديدن و در نتيجه خود پرستى ، از تنگى و نشكافتن سينه و نگرفتن نور خدايى است و تا آدمى از حصار محدود خويش بيرون نرود ضعيف ، زبون ، بخيل ، حسود ، كينه توز ، بدخواه ، كم حوصله ، از خود راضى ، و متكبر است ؛ اما وقتى كه اين حصار را با نيروى تعليمات قرآنى شكست ، همهء صفات رذيله به صفات نيكو تبديل مىشود . « 2 »

( 1 ) . صحيفهء سجاديه ، دعاؤه فى طلب العافية . ( 2 ) . مراد آن نيست كه انسان هستى خود را مهمل انگاشته و بسان خيام بگويد : ما لعبتكانيم و فلك لعبت باز * از روى حقيقتى نه از روى مجاز بازيچه همى كنيم بر نطع وجود * رفتيم به صندوق عدم يك يك باز زيرا در جهان آفرينش هيچ پديده‌اى عبث و بىحكمت نيست : وجود پشه دارد حكمت اى خام * كه نبود در وجود تير و بهرام ( تير و بهرام نام دو ستاره است ) .