خدا در نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٧٩
اشكال بر غريزى بودن مذهب
« پاسكال » رياضيدان معروف مىگويد : « دل ، دلايلى كه عقل را به آن دسترسى نيست » « 1 » .
بنابراين هر فرد لا اقلّ به عنوان ارتباط با نيرويى برتر در وجود خويش چنين احساسى مىكند و به عبارت ديگر ، مذهب ، غريزى بشر است .
اشكال بر غريزى بودن مذهب
اشكال بر غريزى بودن مذهب
ممكن است گفته شود كه اگر مذهب غريزى بشر است پس چرا در بسيارى از نقاط دنيا مطالعات مذهبى خيلى كم انجام مىشود و حتى كسى مثل دكارت كه مذهبى بود گفته : « قسمت اندكى از وقت من صرف مطالعهء الهيّات مىگردد » و چرا عدّه‌اى غريزى بودن مذهب را انكار مىكنند ؟
ولى بايد توجه داشت كه معناى غريزى بودن يك چيز اين نيست كه تمامى اوقات انسان را اشغال كند . غرايز انسانى متعدّدند و هر غريزه گاهى ظاهر مىشود و زمانى مخفى . اگر انسان به يكى از غرايز توجّه فراوانى كند ، خواه‌ناخواه غرايز ديگر تحت الشعاع قرار مىگيرند و ممكن است برخى غرايز كلّا به فراموشى سپرده شوند . جوكيان و مرتاضان هند ، غريزهء جنسى دارند امّا اين غريزه با كوشش مداوم در راه غرايز ديگر به فراموشى سپرده مىشود .
آن‌گاه كه اوقات آدمى در مسائل مادى صرف شود و فكراو از مذهب و
( 1 ) . سير حكمت در اروپا ، محمد على فروغى ، ج 2 ، ص 14 .