درسهائى از علوم قرآن (فارسى) — الصفحة ٢٢٦

اقسام نسخ

بِالْأَنْفِ « 1 » نسخ شده است ، زيرا آيهء قبل مىفرمايد : حرّ در مقابل حرّ و عبد در مقابل عبد وزن در مقابل زن قصاص مىشود . پس حرّ را در مقابل عبد و مرد را در مقابل زن قصاص نمىكنند ، ولى در اين آيه بيان مىنمايد كه : نفس در مقابل نفس قصاص مىشود ، چه حرّ در مقابل عبد باشد چه در مقابل حرّ ، مرد در مقابل زن باشد يا زن در مقابل زن .

به اعتقاد ما ، اين آيه هم نسخ نشده ، بلكه آيهء اوّل خاص است و مبيّن و آيهء دوم ، عام است و مبيّن .

در واقع ، آيهء اوّل معناى آيهء دوم را تفسير مىكند كه مراد ما از « النفس و بالنفس » ؛ يعنى حرّ در مقابل حرّ ، عبد در مقابل عبد و زن در مقابل زن است .

3 - برخى ديگر گفته‌اند : آيهء : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ « 2 » با آيهء : فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ « 3 » نسخ شده است ، زيرا « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ » قصاص را واجب كرده ، ولى آيهء بعد مىگويد : تو حق عفودارى ؛ يعنى قصاص واجب نيست . پس وجوب قصاص نسخ شده است .

اين هم مردود است چرا كه « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ » به معناى وجوب قصاص نيست ، بلكه به معناى اين است كه قانون قصاص نوشته شده ، ولى وجوبى ندارد ، عدم وجوب قصاص از قطعيّات دين است . آيهء دوّم مىگويد : اگر عفو كرديد ، ديگر حق قصاص نداريد . درست مثل آيهء : مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً « 4 » ؛ هر كه مظلوم كشته شود ، ما به ولىّ دم حق داديم » ؛ كه اگر خواست قصاص كند و اگر خواست ببخشد و ديه بگيرد . پس حرف و تصميم او قابل تبعّيت است .

( 1 ) - مائدة / 50 . ( 2 ) - بقره / 174 . ( 3 ) - بقره / 174 . ( 4 ) - اسراء / 36 .