درسهائى از علوم قرآن (فارسى) — الصفحة ٢٢٥
اقسام نسخ
وسيله آيهء : فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ « 1 » نسخ شده و تاريخ آن را هم بيان كرده‌اند .
شيعه هم اين روايت را دارد كه جبرئيل آمد و دست پيامبر را گرفت و چرخاند ، و طورى برگشت كه مردها جاى زنها قرار گرفتند .
ولى اگر دقت كنيم ، منافاتى بين اين آيات نيست . للّه المشرق و المغرب ؛ يعنى هر طرف رو كنيد خدا هست ، مىخواهد بگويد : اگر ما يك جهت را قبله قرار داديم ، خيال نكنيد خدا فقط آن جا هست و در جهات ديگر نيست .
ظاهرا در توحيد صدوق روايتى است كه پيامبر اكرم شخصى را ديد كه دستش را بالا گرفته و با صداى بلند فرياد مىزند و خدا را مىطلبد . پيامبر بر پشت دستش زد و فرمود : دستت را پايين بينداز و صدايت را هم پايين بياور ، مگر خدا بالاست كه دستهايت را بلند كردى . پيامبر با اين كار به او فهماند كه خدا فقط در آسمان نيست .
چون او تازه مسلمان بود ، هنوز خدا را نمىشناخت ، خيال مىكرد خدا بالا نشسته است . او را بايد بيدار كرد كه خدا همه جا هست . هر چند ما روايات زيادى داريم كه موقع دعا كردن دستها را بلند كنيد ، در دعا داريم « اليك يا ربّ نصبت وجهى و اليك يا ربّ مددت يدى » « 2 » يا در قنوت دستور داده‌اند : دستها را به سوى آسمان بلند كنيد . و اين روايات با كلام پيامبر منافات ندارد . در موقعيتى پيامبر اين سخنان را ياد آور شد كه اگر آن را متذكر نمىشد موجب اشتباه ديگران مىشد .
2 - آيهء ديگرى را كه گفته‌اند حكمش نسخ شده ، آيهء : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى « 3 » ؛ قصاص در قتل بر شما واجب شد ، حرّ در مقابل حرّ ، عبد در مقابل عبد و زن در مقابل زن » .
گفته‌اند اين آيه به آيهء : كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ الْأَنْفَ
( 1 ) - سوره بقره آيه 145 . ( 2 ) - دعاى كميل . ( 3 ) - بقره / 174 .