درسهائى از علوم قرآن (فارسى) — الصفحة ٢١٦

عبارت آقاى خويى راجع به نسخ

حتى اين آيه - 13 مجادله - صريحا نسخ شده است . آيه چنين است : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ اى مؤمنين ! وقتى خواستيد با رسول خدا نجوا كنيد ، از پيش ، صدقه دهيد كه اين براى شما بهتر و پاك كننده‌تر است و اگر پول نداريد خدا غفور و رحيم است ، نمىخواهد پول بدهيد » .

حكم ، از اول مقدارى سست است ، چون مىفرمايد اگر پول نداريد ، مهم نيست ؛ خدا مىبخشد بعد مىفرمايد : شما اكراه داشتيد ، پول بدهيد . حالا كه اين كار را انجام نداديد ، خدا هم بخشنده و مهربان است - پس اقامهء نماز كرده ؛ زكات داده و مطيع خدا و رسولش باشيد .

دوّم اين كه : مىگويد حالا كه ترسيديد پول بدهيد و خدا هم توبه را قبول كرد . . .

معلوم است ملاكها هنوز باقى است و شما آن را ناقص انجام داده‌ايد .

سوم اين كه : حالا كه پول نمىدهيد ، پس نماز بخوانيد و زكات دهيد و . . . ؛ يعنى نجوا كردن ، هيچ ثمره‌اى ندارد . به پا خيزيد ! او و خدايش را اطاعت كنيد ، نماز بخوانيد ، زكات بدهيد و . . . اين حكم ، نظير ادّلهء « حرج » است ؛ يعنى چون حرج دارد ، حكم نيست ، اين غير نسخ است .

اين آيه را تمام موافقان و مخالفان قطعى و حتمى برداشت كرده‌اند كه جزو نسخ است ، ولى نگارنده مىگويد : آيه شبيه آيهء « حرج » است و نمىتوان آيهء « حرج » را ناسخ شمرده چرا كه خدا در آغاز مىگويد وضو بگير ! بعد مىگويد وضوى « حرجى » لزومى ندارد . چگونه اين آيه ناسخ وجوب وضو نيست ، آيهء مورد بحث هم ناسخ حكم قبلى نيست . تنها الزام حكم را بر مىدارد ، زيرا آنها هنوز آمادگى لازم را ندارند و حكم به عنوان حرج بر آنها صورت مىپذيرد .

بر فرض كه نسخ باشد ، با اين حال ، خداوند ملاك عامى را به ما ارائه مىدهد كه در هر زمان مردم براى رهبر ايجاد مزاحمت مىكنند بگوييد : بايد صدقه دهيد ، تا با او گفتگو كنيد . بعد بنابراين ، دستور ، عام است در تمامى اعصار كاربرد دارد .