درسهائى از علوم قرآن (فارسى) — الصفحة ١٩٥

معناى تأويل

1 - كَذلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ « 1 » .

تأويل در اين آيه به « الاحاديث » اضافه شده است . اگر احاديث به معناى چيزهاى تازه و امور جديد باشد شامل عينيتها هم مىشود ، يعنى چيزهاى تازه‌اى كه در جهان به وجود مىآيد ، ريشهء قانونى آن را پيدا كردن و آن را به اصلش برگرداندن ، درست ، مانند مجتهدى كه هر فرع فقهى را به اصلش بر مىگرداند ، در واقع تأويل ، يعنى اجتهاد البته اجتهادى كه حضرت يوسف دارد با اجتهاد ديگران فرق مىكند . يوسف مىتواند مطالب تازه را به ريشه‌هاى اصلى الهىاش برگرداند .

او در خواب ، خورشيد و ماه و ستاره ديد ، ولى قطعا خورشيد و ماه و ستاره به او سجده نخواهند كرد ، او مصداق خارجى اينها را مىداند ، و چه كسانى به او سجده خواهند كرد .

2 - وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِينَ « 2 » كه تأويل به « احلام » ؛ يعنى خواب ، نسبت داده شده است .

3 - سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً « 3 » به زودى به تو خبر خواهم داد ، تأويل چيزهايى را كه نتوانستى بر آنها بردبارى بكنى » . تأويل يعنى ؛ وجه قانونى عمل را بيان كردن .

بنابر تعريفى كه ما از تأويل كرديم ، لغت تأويل ، معناى عامّى دارد كه به مصداق ، به عمل ، به توضيح كلام ، به توجيه عمل ، به ريشهء مفهومى شيئى و . . . تأويل گفته مىشود .

4 - هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ « 4 » ؛ تأويل در اين آيه مسند اليه « اتيان » قرار گرفته است ؛ يعنى تأويلش مىآيد ، به اين معنا كه جلوهء آيات الهى در

( 1 ) - يوسف / 6 . ( 2 ) - يوسف / 44 . ( 3 ) - كهف / 77 . ( 4 ) - سوره اعراف ، آيهء 51 .