درسهائى از علوم قرآن (فارسى) — الصفحة ١٦٦

معناى محكم و متشابه

محكم و متشابه در قرآن

محكم و متشابه در قرآن

برخى گفته‌اند : ما در قرآن اصلا متشابهات نداريم ، زيرا قرآن كتاب هدايت است :

« هُدىً لِلنَّاسِ » ؛ بيان براى مردم است : « بَيانٌ لِلنَّاسِ » .

چيزى كه هدايت و بيان براى مردم است ، نمىتواند در آن متشابه وجود داشته باشد ، زيرا مردم نمىتوانند از آن آيات استفاده كنند . ولى ما علاوه بر اين كه مىبينيم در قرآن ، آيات متشابه وجود دارد ، خود قرآن نيز بر اين مطلب تصريح كرده است : « وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ » . بعضى پا را از اين فراتر برداشته و گفته‌اند : تمام آيات قرآن متشابه است و ما حقّ تفسير نداريم ، مثل اخباريها ، و حال آن كه قرآن مىفرمايد : بعضى آيات محكم هستند : « مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ » .

معناى محكم و متشابه

معناى محكم و متشابه

در اين باره كه متشابه در قرآن به چه معناست ، نظريات مختلفى وجود دارد .

مرحوم سيد محمود طالقانى بر اين عقيده است كه متشابه به معناى متغيّر است ( اين معنا در هيچ يك از كتابهاى علوم قرآنى وجود ندارد ) و محكم به معناى ثابت است .

گويا محكم و متشابه بودن آيات را به احكام شرعى تشبيه كرده است ؛ مثلا اصل نماز ، محكم غير قابل تغيير است ، امّا خصوصيات نماز ، متشابه است ، چون قابل تغيير است .

ما اين معنا را نمىپذيريم ، زيرا متشابه از « تشابه » است ، نه از تغيّر ، علاوه بر اين ، تغيير آيات موجب ضلالت و گمراهى آنها نمىشود ، بلكه متشابه بودن آيات موجب گمراهى آنان مىشود .

مرحوم علامهء طباطبايى آراى مختلفى را دربارهء محكم و متشابه نقل كرده است كه مهمترين آنها را ذكر مىكنيم .

1 - آيات محكمه ، آيات صريحه‌اى است ؛ مانند آيهء : قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ