درسهائى از علوم قرآن (فارسى) — الصفحة ١٣١

تأويل دانستن اين تفاسير

معلوم مىشود كه اين روش قرآن است كه در بعضى الفاظ ، هر دو معنا را اراده مىكند و اين شاهد بر توسعهء مفاهيم قرآنى است .

مورد ديگر ، روايت امام باقر و صادق - عليهما السّلام - است در ذيل سورهء « الشمس » :

عن الباقر و الصّادق - عليهما السّلام - فى قوله « وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها » قال : هو رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و إله و سلم - « وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها » علىّ بن ابى طالب - عليه السّلام - « وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها » الحسن و الحسين و آل محمّد - صلّى اللّه عليه و إله و سلم - قال « و اللّيل اذا يخشاها » عتيق « 1 » و ابن الصّهاك « 2 » و بنواميّة و من تولّاهم « 3 » ؛ امام باقر و امام صادق - عليهما السّلام - فرمودند . مراد از شمس در آيه ، رسول خداست ، قمر ؛ على بن ابى طالب نهار ؛ حسن و حسين و آل پيامبر و مراد از ليل ، ابوبكر و عمر و بنواميه و تابعين آنهاست .

معلوم مىشود معناى شب اعمّ از همين شب معمولى كه در مقابل روز قرار دارد ، مىباشد در اين روايات مىبينيد كه تشبيه وجود ندارد ، نگفته مثل پيامبر مثل شمس است يا مثل على مثل ماه است ، بلكه فرموده : شمس ، خود پيامبر است و قمر ، خود على - عليه السّلام - است . در ذيل آيه : كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ « 4 » در روايت ذكر شده است كه : مراد ، على - عليه السّلام - و اهل بيت هستند .

و همچنين در ذيل يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ آمده است كه : غيب ؛ يعنى ظهور امام زمان .

در ذيل : أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً « 5 » روايت دارد كه منظور از آب ، ائمه هستند كه ابواب الهى بين خدا و خلق هستند و آب ، ظاهر علم ائمه است .

و شواهد بسيار ديگرى وجود دارد كه فرصت بيان آن نيست و همهء اينها دلالت دارند بر اين كه معناى الفاظ قرآن معناى عامى است .

سبزوارى ، در حاشيهء منطق منظومه نوشته است كه « الالفاظ و ضعت عند العرفاء

( 1 ) - مراد ابوبكر و عمر هستند . ( 2 ) - مراد ابوبكر و عمر هستند . ( 3 ) - بحار ، ج 24 ، ص 74 . ( 4 ) - ص / 29 . ( 5 ) - الملك / 30 .