آغاز فلسفه (ط پنجم 1385ش) (فارسى) — الصفحة ٥٥
فصل
فصل
فصل
مشهور فلاسفه معتقدند كه ماهيات غير از وجود خارجى كه منشاء آثار متوقع از شىء مىباشد يك وجود ديگرى هم دارد كه آثار مزبور را ندارد و آن را وجود ذهنى مىنامند . « 1 »
انسان خارجى كه ماهيت و حدش اين است كه جوهرى است جم داراى نفس نباتى و حيوانى و ادراك . چون جوهر است قيام به موضوعى ندارد ( بر خلاف عرض ) ، و چون جسم است امكان سه بعد ( طول و عرض و ارتفاع ) دارد . چون نبات و حيوان و انسان است خصوصيات نباتى و حيوانى و انسانى دارد . انسان خارجى آثار اين اجناس و فصول و خواص آنها را دارا مىباشد ليكن انسان ذهنى ، ماهيت و حدّ انسان را دارد ليكن هيچ يك از آثار مزبور را ندارد .
عده‌اى معتقدند كه آنچه وجود ذهنى نام گرفته است چيزى جز شبح ماهيت نيست . شبح يعنى كيف و عرضى ذهنى كه قائم به نفس
( 1 ) . - وقتى آثار مىگوييم - در اين بحث - منظورمان كمال يك چيز است ، خواه كمال اولى يك چيز كه مايه تماميت حقيقت يك شىء است چون توانيّت و دّراك بودن انسان ، يا كمال دوم شىء كه پس از تماميت حقيقت ، وصف يك شىء مىباشد ، چون تعجب و خنديدن انسان ، حرارت آتش ، و شيرينى قند و .