دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ٣٩

تبصره :

النبويّة و شهدت له الامارات السّريّة و المكاشفات الذوقيّة » .

از ترجمه و شرح عالم جليل ابن خاتون عاملى بر « اربعين » مستفاد است كه مراد از « قد يظنّ » اين است كه بعضى بر عدم تجّرد نفس به همين حديث استدلال كرده‌اند چنان كه گويد :

« بعضى استدلال كرده‌اند به اين فقرهء « نفسه الّتى بين جنبيه » از اين حديث بر آنكه نفس ناطقه مجّرد نيست چه اگر مجّرد باشد مستغنى خواهد بود از مكان ، و در اين كلام اثبات مكان از براى او شده پس مجّرد نباشد .

و حقّ آن است كه حديث را دلالت بر مدّعاى مذكور نيست بلكه نهايت قرب و كمال نسبت نفس است به بدن ، چه تجّرد نفس ناطقه ظاهرتر از آن است كه گنجايش اجراى دليل بر نفى آن بوده باشد ، و براهين قاطعهء عقليّه بر آن قائم است ، و شواهد صادقهء نقليّه به آن حاكم ، و مكاشفات ذوقيّهء باطنيّه به آن معاضد ، چنانچه در محلّ خود مذكور است » .

در چند نسخهء خطّى « اربعين » تعليقه در اين مقام از مرحوم شيخ بهائى به اين عبارت مذكور است :

« و يمكن أن يراد بالنفس هيهنا القوى الحيوانيّة من الشهوة و الغضب و أمثالهما و اطلاق النفس على هذه القوى شائع ، و قال الغزالى فى كتاب « مدارج القدس » : « يطلق النفس على الجامع الصفات المذمومة و هى القوى الحيوانيّة المضادّة للقوى العقليّة و هى المفهوم عند اطلاق الصوفيّة ، و اليه الاشارة بقوله عليه السّلام : أعدى عدوّك نفسك الّتى بين جنبيك » .

انتهى كلامه .

راقم اين سطور گويد : جهاد با نفس به لحاظ تعلّق آن با بدن است كه اوصاف سبعى و بهيمى و شيطانى از اين تعلّق پديد مىآيد ، و گرنه نفس با قطع نظر از اين تعلّق ، عقل است و صفات عقلى ملكى است و به اقتضاى سرشت خود ناظر به كمال